امروز سی و یکم شهریور ماه 1397

ویراستاری

 

 

 

امروز بیست سوم شهریور 1397

وفات شیخ صدرالدّین حموی استاد حکیم الدّین فریومدی

سیّد مهدی میری

آقای سیّد مهدی میری ـ مدیر کُلّ بیمۀ ایران ( استان خراسان رضوی )

یک قصیده

امروز دوازدهم شهریور 1397

درگذشت مفسّر قرآن

« فریومد » در « تاریخ بیهق »

کُهن ­ترین مطالبِ مکتوبی که در بارۀ « فریومد » در دست است مربوط به « تاریخ بیهق » اثر « ابوالحسن علی بن زید بیهقی » است .

او می ­گوید : امير خُراسان عبداللّه بن طاهر ـ رَحِمَهُ اللهُ ـ ( كه به فضلِ حقّ تعالى عمارتِ نيشابور و نواحى آن بر دستِ وى ميسّر شد ) چُنين گفت كه : خَيرُ قُرى بيهَق جُلَين و اَطيَبُها فَريومَد و لا بَأسَ بِالسّدير وَ الحارثاباد .

او ناحیّۀ بیهق را در عهدِ امير خُراسان عبدالله طاهر « دوازده » قسمت یا « رَبع » دانسته و در بارۀ ربع چهارم « زمیج » نوشته است : و « زميج » به لُغتِ پارسى زمينِ بَرّ دهنده را گويند يعنى مزرعة غَلّه را ... هيچ رَبع را هوا معتدل­تر از آن رَبع نيست و هواى « فريومد » خوشتر بود ، ازيرا كه فريومد هم سَهلى است و هم جَبَلى و هواى « پَشاكوه » هم معتدل بُوَد ، پس درختِ سِنجِد كِشتند آنجا كه شِشتَمَد است ، چون به بار آمد آن را شِشتَمَد نام كردند ،

همچُنین « مَذ » را مدح مکان و « رذ » را مدح مردم دانسته و نمونۀ مکانهای خوش را برغمَذ و فريومَذ و شِشتَمَذ و انجمَذ دانسته است .

و ربع یازدهم را فَريومَد معرّفی کرده است : و اين « فَريومَد » و « اسحاق‏ آباد » و « فيروزآباد » و « نهاردان » و غيرِ آن بُوَد .

آنجا که سخن از خاندانِ ساداتِ بيهق است در بارۀ محدّث فریومدی سيّد اجل ابويعلى زيد می ­گوید : در فريومد متوطّن شد و به سال 447 در اصفهان وفات یافت ، او به اختيارى نجومى از ديه فريومد برفته بود ، چون به ديه فيروزآباد رسيد بشارتِ ولادتِ فرزندِ خويش سيّد اجلّ زاهد فخرالدّين ابوالقاسم شنيد ، برفت و او را نديد .

در بارۀ سید ابوالقاسم علی و خدماتِ اجتماعی او ، جایگاه علمی و اجتماعی او و تقدیرنامه­ ای که از طرفِ وزیر سلطان سنجر برایش صادر شده ، سخن گفته است . و فرزندانش سیدعزّالدّین ابویعلی زید ، فخرالدّین حسین ، سیّدمرتضی بهاءالدّین علی را معرّفی کرده است .

چند تن از دانشمندان ، حکما ، بزرگان و شاعران فرومد را این گونه نام برده است :

ابوحامد محمّد بن جعفر بن الحسين الحنيفى البيهقى‏

ناصح ­الدّين ابراهيم بن على النّظام الكاتب البيهقى

حكيم تاج­ الحكماء الموفّق بن مظفّر القوامى

حكيم على بن محمّد الحجازى القائني‏

حكيم ابوالعلاء حمزه بن على المجيرى

حكيم يحيى بن محمّد الضّيائى الفريومدى

چند گزارش دیگر

( هفتم ) در اين ناحيت در پانزده موضع نماز جمعه رفتى و خطبه : ديه جلين ، قصبه سبزوار ، خسروجرد ، كَسكَن ، سدير ، كراب ، باشتين ، نامن ، ديوره ، جشم ، خسرو آباد ، مزينان ، بهمن ­آباد . فريومد ، ده بيشين ، اكنون در هشت موضع مى‏ رود .

 ( يازدهم ) در ديه ششتمد آبى [ گُلابی ] باشد شيرين گران­سنگ كه مدّتى بتوان نهاد كه خلل نپذيرد و انجيرى باشد زرد لطيف چُنانكه از لطافت خشك نتوان كرد ، و انجير سفيد و زرد فريومد خشك توان كرد .

( بيست و ششم ) در ديه فريومد انجير سرخ و انجير زرد خيزد چُنانكه خشك كنند ، و در كتاب قانون آورده است كه بهترين انجيرها و موافق‏تر با طبع مردم انجيرى بود كه اوصاف آن در انجير فريومد موجود است ، و آنجا كاريزهاى آب بسيار است ، و هواى سهلى و جبلى دارد ، ميوۀ آن به غايت موافق بود ، و از تَناول آن امراض كم­تر تولّد كند .

 ( بيست و هفتم ) در فريومد و حدودِ آن ، خَليِّه مُنج انگبين [ كَندوي زنبور عسل ] باشد و عسلى به غايتِ كمال ، چُنانكه در ديگر نواحى نيشابور مثلِ آن نيست .

[ ابوالحسن علیّ بن زید بیهقی ( ابن فُندُق )، تاریخ بیهق ، کتابفروشی فروغی/ چاپخانه اسلامیه ، چاپ دوم ]

مرحوم عبدالحميد مولوي نوشته است : « نواحي نيشابور تا اوايلِ قرنِ هفتم عبارت بوده از سبزوار و جوين و اسفراين و قوچان و طوس و جام و خواف و زوزن و كاشمر ، پس عسلِ فريومد به تشخيصِ صاحبِ تاريخ بيهق لطيف­ ترين عسلِ نواحي نيشابور و توابعِ شهرِ نيشابور بوده است . »

[ آثار باستاني خراسان ، ج1 ، عبدالحميد مولوي ، انتشارات انجمن آثار ملّي ، ص 494 ـ 495 ]

و امّا ابوالحسن علی بن زید بیهقی با ثبت قصّۀ سرو دیه فریومد برای همیشه آن سرو را در تاریخ ماندگار کرده است . قصّه­ ای که در 38 سالگی زندگی­ اش رُخ داده و خود حکایتگر داستان است .

( واقعه ) آمدنِ خوارزمشاه يَنالتَكين بن محمّد به قصبۀ فريومد و غارت كردن و سوختنِ آن درخت كه زردُشت صاحب المَجوس كِشته بود

قصّۀ سروِ ديهِ كِشمَـر و سروِ ديهِ فريومد

زردُشت كه صاحب المَجوس بود دو طالع اختيار كرد و فرمود تا بدان دو طالع دو درختِ سَرو بكِشتند .

يكى ؛ در ديهِ كِشمَر طُريثيث  

يكى ؛ در ديهِ فريومد ...  

امروز پنجم شهریور 1397 ( 15 ذی الحجّه 708 )

وقف نمودن عماد الدّین محمّد فریومدی خانقاه سلطانیّه را