پاسخ احسان نراقی

سیّد ابراهیم نَبوی : به دیگران کُمَک می ­کنید ؟

اِحسان نَراقی : عَلَی الظّاهِر این طور است .

سیّد ابراهیم نَبوی : چِرا ؟

اِحسان نَراقی : خوشم می ­آید ، به قولِ ابن ­یَمین که می ­گوید :

مَقصودِ کاخ و صُفِّه و ایوان نِگاشتَن

کاشانِه­ های سَر به فَلَک برفَراشتَن

گُلهای دِلفَریب و دِرختانِ میوه ­دار

در باغ و بوستان زِ رَهِ عیش کاشتَن

دانی چِراست ؟ تا به مُرادِ دِل اَندَر او

یک لَحظهِ دوستی بِتَوان شاد داشتَن

ور نَه کُدام مَردُمِ عاقِل بَنا کُنَد

هرگِز عِمارَتی که بِباید گُذاشتَن ؟

دیوان ابن ­یَمین فَریُومَدی ، ص 497

در خِشتِ خام ( گفتگو با اِحسان نَراقی ) ، سیّد ابراهیم نَبوی ، انتشارات جامعۀ ایرانیان ، چاپ پنجم ، بهار 1381 ، ص 214 ـ 213

تقدیم به اُستادِ مُحترم آیتُ الله دکتر صَدرُ الدّین حاجی زاده !

دوري در آمده ­است که راضي نمي­ شود

کمتر کسي که « صَدرِ مُعَظَّم » نويسَمَش

آخِر وزير را چِه نويسم که هر فَقير

دارد طَمَع که « صاحبِ ­مَنصَب » نويسَمَش ؟

مَنصَب بِدان رسيده که اَکنون گِدايِ کوي

نپسَندَد اَر زِ « شاهِ جَهان » کمتر نويسَمَش

دیوانِ ابن یَمین ، ص493 ، قَطعَه499

پُرسش ایرج و پاسخ ابن یمین فَریُومَدی

کورۀ آهنگری ـ ابن یمین فَریُومَدی

گوی یاقوت ـ ابن یمین فَریُومَدی

فَریُومَد ـ ابن یمین

چیستان ـ از ابن یمین

در گُذر ـ ابن یمین

ای دِل ! از این جَهانِ دل ­آزار در گُذَر

وز تَنگنایِ گُنبَدِ دَوّار درگُذَر

کارِ جَهان نَه لایِقِ اَهلِ بَصیرَت است

فَرزانه­ وار از سَرِ این کار درگُذَر

در بَحرِ غَم زِ حِرص چو غَوّاصِ شوخ ­چَشم

غوطِه مَخور زِ گوهَرِ شَهوار درگُذَر

گَر زَخمِ خار از پیِ گُل بایَدَت کشید

مَنگر به رنگ و بوی و زِ گُلزار درگُذَر

بر طورِ هِمَّت اَر نَدَهَندَت جَوابِ خوش

تَرکِ سؤال گیر و زِ دیدار درگُذَر

گر طاقِ نُه رَواقِ زَراَندودَت آرزوست

زین طاق پا برون نِه و زین چار درگُذَر

دارِ غُرور نیست مَقامِ قَرارِ تو

مَنصوروار از سَرِ این دار درگُذَر

با مار بَهرِ مُهرِه ، کَسی دوستی نکرد

برکَن طَمَع زِ مُهرِه وز مار درگُذَر

چون می ­توان به گُلشَنِ روحانیان رسید

سَعیی نَما و زین رَهِ پُر خار درگُذَر

صدبار گفتمَت که : نِه ­ای مَردِ این مُقام

چون صِدقِ من یَقینَت شد ، این بار درگُذَر

ابن ­یمین نشیمنِ قُدس است جایِ تو

ز این آشیان چو « جَعفَرِ طَیّار » درگُذَر

دیوان ابن یمین فریومدی ، قطعۀ 402

در مدح علی ( ع ) ـ ابن یمین فَریُومَدی

در مَدحِ علی ( ع )

اي دل اَر خواهي گُذر بر گُلشنِ دارُالبَقا

جَهد كُن كه ­از پايِ خود بيرون كُني خارِ هوا

ور نمي­ خواهي ­كه پاي از راهِ حَقّ يك سو نَهي

دست ­زَن در عُروۀ وُثقايِ شَرعِ مُصطَفي

راهِ شَرعِ مُصطَفی از مُرتَضی جو ، زآنکه نیست

شَهرِ علمِ مُصطَفی را ، دَر به غیرِ از مُرتَضی

مُرتَضی را دان وَلیِّ اَهلِ ایمان تا اَبَد

چون زِ دیوانِ اَبَد دارد مِثالِ « اِنّما »

غیرِ او را کَس نزیبَد از « سَلونی » دَم­ زدن

زآنکه او داناست ما فَوقَ « السَّمَوَاتِ الْعُلا »

خَلعَتِ با زَیب و زیْنِ « اَنتَ مِنّی » کَس نیافت

از نَبیّ اِلّا علی که ­او داشت فَرِّ اَنبیا

در سَخا بود از دل و دَستَش خَجِل دریا و کوه

این سُخَن دارد مُصَدِّق هر که خوانَد « هَلْ أَتَى »

بعد از او در راهِ دین گَر پیشوا خواهی­ گرفت

بهتر از اولادِ مَعصومَش نیابی پیشوا

کیستند اولادِ او ؟ اَوّل حَسَن وآنگَه حُسَین

آن که ایشان را نَبیّ فرمود اِمام و مُقتَدا

بندۀ این هر دو مَخدومیم در دیوانِ شَرع

می­ کنم ثابت به حُکمِ مُصطَفی ، این مُدَّعا

از نَبی « مَن کُنتُ مَولاهُ » چو تَشریفِ علی است

از طَریقِ اِرثِشان ، بَس بَندگان باشیم ما

بعد از ایشان مُقتَدی سَجّاد وآنگَه باقِر است

چون گُذَشتی جَعفر و موسی و سِبطِ او رِضا

پس تَقی ، آنگَه نَقی ، آنگَه امامِ عَسكَری

بعد از آن مَهدی ، که ­از او گیرَد جَهان نور و صَفا

کِردگارا ! جانِ پاکِ هر یکی ز این جَمع را

از کَرَم در صَدرِ فِردَوسِ بَرین دِه مُتّکا

بخشش ای دل ز این بُزرگان ، چون که هر یک بوده­ اند

دُرِّ دَریایِ فُتُوَّت ، گوهَرِ کانِ سَخا

پیروی کُن گر نَجاتِ مُخلِصانَت آرزوست

هر که را با خاندانِ عِصمَت آمد اِنتِما

در طَریقِ دین به هر کَس اِقتدا فَرهنگ نیست

گر کُنی باری به مَعصومان کُن ای دل اِقتِدا

گرچه من که ­ابن­ یمین ­ام کرده­ ام عِصیان بَسی

لیک می­ دارم تَوَقُّع ، زآنکه هستم بی ­ریا

دوستدارِ خاندانِ مُصطَفی و مُرتَضی

که ­ایزد از لُطف و کَرَم ، بخشد بِدان پاکانِ مرا

سبوی پُر می ـ دکتر علی اکبر معینی

سَبویِ پُر می

من که از عِشق به جُز « عین » خَبردار نِیَم

لایقِ آن همه « اَلطافِ گُهربار » نِیَم

من که از عِشق به جُز « عِشق » ندارم تَعریف

در میانِ فِرَق و مردمِ این کار نِیَم

« شاهِ عُشاق » که از یک نظرم کرد دریغ

لایقِ نوکَری و خِدمَتِ دَربار نِیَم

گر ندانند رَفیقان که چُنین مِسکینم

راضی بر موهبَت و رَأفتِ اَغیار نِیَم

گویدم عَقل : « بُوَد عِشق سَبویی پُر می »

من اگر نوشَم از آن ، هیچ خطاکار نِیَم

گر رساند به « مُعین » جُرعِه­ای از می ، ساقی

دگر از « گُنبدِ دَوّار » طَلَبکار نِیَم

علی ­اکبر مُعینی ـ بهار 1372

سکّۀ اولجایتو

سِکّۀ اُولجایتو

... مُشتری نیز چُنانکه راهِ شَریعت است و حُکمِ یارغو به رَسمِ ثَمَنِ این مَسکَن و عادَتِ مآرنو مَبلَغِ کَذا عَدلی دوازده امامی اَعنی :

المُرتضَی وَ المُجتَبی وَ صِنوُه ـ ذاکَ الشَّهیدُ وَ هو کَالصُّبحِ اشتَهَر

وَ بَعدِهِ السَّجادُ وَ الباقِرُ ثُم ـ مَ الصّادقُ الصّدوقِ فی کُلِّ مَقَرّ

وَ بَعدِهِ الکاظمُ يَتلُوهُ الرَّضـی ـ وَ هو الرّضی بمقتضی سِرّ القدَر

ثُمَّ التَّقی وَ النَّقی وَ الزَّکی ـ وَ الحُجّة القائِم وَ هو المُنتَظَر

اَلمَضروب المَسکوک فی زمانِ السُّلطانِ العادلِ ، ظِلُّ اللّهِ فِی الارضِ ، ناصِرالعِباد ، حافِظ البِلاد ، غیاث الدُّنیا وَ الدّین اُولجایتو سُلطان مُحَمَّد ( دامَ عُمرُهُ )

تا بود با یک تَنِ حاضِر خطاب­­ ـ در زبانِ پارسی هر جای تو

پادشاهِ کامیابِ کامران ـ باد سُلطانِ جَهان اُولجایتو

مَجموعِ این ثَمَن که به قیمتِ عَدل مُقَوِّمان این وَطن ، بَهایِ آن مَسکَن بود بایعِ مَذکور در قَبض آورد و مُشتَری نیز ...

حَدائِق الوَثائق ، حَکیم الدّین فَریُومَدی ، ص 58

کوچۀ معشوقه ـ شعری از محمّد یاقوتیان

رفتم از کوچۀ معشوقه به دنبالِ خودم

دل به دریا زده ­ام در پیِ اَحوالِ خودم

سرِ آن میز ، همان کافه ، همان قَهوۀ تَلخ

باز هم فال گرفتم ، فقط فالِ خودم

این همه شب که گُذشت و دلِ من رام نشد

می ­روم تا بشوم ، تا بشوم مالِ خودم

یاد باد آن که مرا وقتِ وَفا یاد نکرد

چَرخِ گردون ، زده این بخت به اقبالِ خودم

گرچه که سخت شکستیم از این حادثه ­ها

می ­پَرم روزِ دِگَر با پَر و هم بالِ خودم

ما که بودیم ولی عشق وفادار نبود

عاشقِ روزِ خودم ، ماهِ خودم ، سالِ خودم

شَبگَرد ـ م

دستم بگرفت و « اَچّه اَچّه »

گویند مرا چو زاد مادر

پستان به دَهَن گرفتن آموخت

شبها برِ گاهوارۀ من

بیدار نشست و خُفتَن آموخت

دستم بگرفت و پا به پا بُرد

تا شیوۀ راه رفتن آموخت

یک حرف و دو حرف بر زبانم

الفاظ نهاد و گُفتن آموخت

لبخند نَهاد بر لبِ من

بر غُنچۀ گُل ، شکُفتن آموخت

پس هستی من زِ هستی اوست

تا هستم و هست ، دارَمش دوست

ایرج میرزا

................................................

گویند مرا چو زاد « نَنَه »

« سینَه وَ لَو » گرفتن آموخت

شبها برِ « بانوچِ » من

« دِ خُو نرفت » و خُفتَن آموخت

دستم بگرفت و « اَچّه اَچّه »

تا « یَک اَنجی » راه رفتن آموخت

« هَی حرف گُذاشت وَ دَهَنام »

« تَ اَختِلاط کردن آموخت »

« پوزخِند گُذاشت وَر لَوی مِ »

بر غُنچۀ گُل « وَرِفتِن » آموخت

پس هستی من زِ هستی اوست

تا هستم و هست دارمش دوست

از رفیقا بِچِه علی میرزا

ششصد و هفتاد و پنجمین سالگردِ وفاتِ ابن یمین فَریُومَدی

یکشنبه هشتم جمادی الثّانیّة 1444

ششصد و هفتاد و پنجمین سالگردِ وفاتِ ابن­ یمین فَریُومَدی

برابر با 11 دی ماه 1401 خورشیدی

برابر با آغازِ سال 2023 میلادی

.............................................................

شَنیدم که عیسی ( علیه السّلام )

تَضَرُّع ­کُنان گفت که : « ای کردگار !

جَمالِ جهانِ فَریبَنده را

چُنانک آفریدی به چَشمَم درآر »

بر این آرزو چند گاهی گُذشت

همی­ کرد روزی به دَشتی گُذار

زَنی را در آن دَشت از دور دید

نه اَغیار با او رفیق و نه یار

بدو گفت عیسی که : « تو کیستی

چُنین دور مانده زِ یار و دیار ؟ »

چُنین داد پاسخ که : « من آن زنم

که بُردی مرا مُدّتی انتظار »

چو بشنید عیسی شِگِفت آمدش :

« مرا گفت با صحبتِ زن چه کار ؟ »

به پوزش درآمد زن آن گاه گفت :

« جهان است نامِ من ای نامدار ! »

مَسیحا بدو گفت : « بِنمای روی

که تا بر چه دلها تو را شد شِکار ؟ »

بِزَد دست و بُرقَع زِ رُخ برفِکَند

بر او کرد رازِ نهان آشکار

یکی گُنده ­پیری سِیَه­ روی دید

مُلَوَّث به صد گونه عیب و عَوار

به خون غَرقه گشته است یک دستِ او

دِگَر دست کرده به حَنّا نِگار

مَسیحَش بپرسید که : « این حال چیست ؟

بگو با من ای قَحبۀ نابه­کار ! »

چُنین گفت که : « این لحظه یک شوی را

بدین دست کُشتم به زاریِ زار

دِگَر دست حَنّا از آن بَسته­ام

که شویی دِگَر شد مرا خواستگار

چو بردارم این را به قَهر از میان

به لُطف آن دِگَر گیردم در کِنار

شِگِفت آنکه با این همه شوهران

هنوزم بِکارَت بُوَد برقَرار »

زِ راه تَعَجُّب مسیحاش گفت

که : « ای زِشت ­رو قَحبۀ خاکسار

چگونه بِکارَت نشد زایلَت

چو داری فزون شوهران از هِزار ؟ »

به پاسخ چُنین گفت آن گُنده ­پیر

که : « ای زُبدِه و قُدوِۀ روزگار

گروهی که کردند رَغبت به من

از ایشان ندیدم یکی مَردِ کار

کسانی که بودند مردانِ مَرد

نَگَشتَند گِردِ من از نَنگ و عار

چو حالم چُنین است با شوهران

اگر بِکر باشم شِگِفتی مَدار »

تو نیز ای برادر ! مر این قِصّه را

هَمی­دار زِ ابن ­یمین یادگار :

« زِ مَردیت هیچ ار نَصیبی بُوَد

بدین قَحبه رَغبَت مَکُن زینهار ! »

دیوانِ اَشعار ابن ­یمین فَریُومَدی ، ص 421 ـ 422

دیگران کاشتند ما خوردیم !

1

یکی تُخم کارَد ، یکی بِدرَوَد

هُمایون کسی که ­این سُخَن بِشنَوَد

نَشاید همه کِشتَن از بَهرِ خویش

که روزی خورانند از اَندازه بیش

ز باغی که پیشینِگان کاشتند

پس آیندگان میوه برداشتند

چو کِشته شد از بَهرِ ما چند چیز

زِ بَهرِ کَسان ما بِکاریم نیز

چو در کِشت و کارِ جَهان بِنگَریم

همه دِه کشاورز یکدیگَریم

نِظامی ، اِسکَندرنامه ، بخش 60

...............................................................

2

شَهریارا ! آن شَنیدستی که روزی در شِکار

شاهِ کَسری کرد سویِ پیرِ دِهقانی گُذَر ؟

پیرِ دِهقان جوزبُن می ­کِشت با او گفت شاه :

نیستی گویی به تَحقیق از فَلاحَت باخَبَر ؟

جوزبُن گویند : نارَد کمتر از سی سال بار !

تو کُجا یابی از او بَر ؟! روزگارِ خود مَبَر !

گفت : ما خوردیم بَر از کِشته­ های دیگران

هر که آیَد گو : بَری از کِشتِه­ های ما بِخَور

شاه را از وی خوش آمد این سخن گُفتا که : زِه

یک ­هزار از بَهرِ وی گَنجورِشَه بِشمُرد زَر

پیر گُفت : اَر کِشت غیری بَر به سی سال آوَرَد

کِشتِ من باری به یک روز آمد ای خُسرَو ! به بَر

شاهِ کَسری بَهرِ تَحسین بارِ دیگر گُفت : زِه

خازِنَش چون بارِ اَوّل داد زَر بارِ دِگَر

من کُنون زآن پیرِ دهقان هیچ کَمتَر نیستم

صَد رَه از کَسری تو خود هستی به رُتبَت بیشتر

کَرده ­ای شِعرِ مرا صد بار تَحسین و نَشُد

کِی توانَم کَرد حَمل این حال بر تَقصیرِ شاه ؟!

طالعِ بَدحالِ من شُد موجِبِ حِرمان مَگَر !

دیوان ابن یمین ، ص 412

...............................................................

3

شاهِ انوشیروان به موسِم دی

رفت بیرون زِ شَهر بَهرِ شِکار

در سَرِ راه دید مَزرعه ‌ای

که در آن بود مَردُمِ بسیار

اَندر آن دَشت پیرمردی دید

که گُذَشته است عُمرِ او ِز نَوَد

دانهٔ جوز در زمین می ‌کاشت

که به فَصل بَهار َسبز شَوَد

گُفت کَسری به پیرمَردِ حَریص

که : « چِرا حِرص می ‌زنی چندین ؟

پایهای تو بر لَبِ گور است

تو کُنون جوز می ‌کُنی به زمین

جوز دَه سال عُمر می ‌خواهد

که قَوی گَردد و به بار آید

تو که بعد از دو روز خواهی مُرد

گِردَکان کِشتَنَت چه کار آید ؟ »

مَردِ دهقان به شاهِ کَسری گُفت :

« مَردُم از کاشتن زیان نَبَرند

دِگران کاشتند و ما خوردیم

ما بکاریم و دیگران بخورند »

مَلِک الشُّعرای بهار

پاسخ حَکیمانه !

1ـ عُنصُرالمَعالی در قَرنِ پنجم نوشته است :

چُنين گويند که ؛ سُقراط را مي بُردند تا بِکُشند و او را اِلحاح کردند که بُت ­پَرست شو .

گُفت : مَعاذَ الله که جُز صانِع را پَرَستم !

بِبُردَندَش تا بِکُشند . قومي از شاگردانِ او با وي بِرَفتند و زاري مي کردند ، چُنانکه رَسم رفته است .

پس او را پُرسيدند که : اي حَکيم اَکنون چون دِل بَر کُشتَن نَهادي ، بِگو تا تو را کُجا دَفن کنيم ؟

سُقراط تَبَسُّم کرد و گُفت : اگر چُنانکه مرا بازيابيد هر کُجا خواهيد دَفن کُنيد .

يعني که ؛ آن نَه من باشم ، که قالِبِ من باشد .

قابوس­نامه ، عُنصُرالمَعالی ، باب بیست و هشتم ( اندر دوست گُزیدن و رَسم آن )

2ـ همين مَضمون را نظامي در قَرنِ ششم در اِسکَندرنامه بدين صورت آورده است :

به سُقراط گفتند که : ­اِي هوشمَند

چو بيرون رَوَد جان از اين شَهربَند

فُرومانَد از جُنبِش اَعضايِ تو

کُجا بِه بُوَد ساختَن جايِ تو ؟

تَبَسُّم­ کُنان گُفتِشان اوستاد

که : بَر رَفتِگان دل نبايد نَهاد

گَرَم بازيابيد گيريد پاي

به هر جا که خواهيد سازيد جاي

نظامی ، اسکندرنامه ، بخش 47

3ـ در قَرنِ هشتم ابن ­يَمين تَحتِ تَأثير يکي از اين دو و يا هر دويِ آنها چُنين سُروده است :

یکی پُرسید زِ اَفلاطون به گاهِ نَزع که : اِی دانا

کُجا دَفنَت کُنَم وقتی که روی اَز خَلق بَرتابی ؟

بَرآوَرد از جگَر آهی حَکیمِ زنده­ دِل وآن گَه

بِگُفتَش : دَفن کُن هر جا که خواهی گر مرا یابی !

مَدار ابنِ ­یَمین زین پَس ، نَظَر بَر تَن چو دانِستی

نَه این خاکی ! نَه این بادی ! نَه این آتش ! نَه این آبی !

زِ خود گَر آگَهی خواهی ، به کُویِ نیستی دَرشو

که تو در عالَمِ هَستی ، نَه بیداری که در خوابی !

دیوان ابن ­یمین ، ص547

ابن ­یمین ( دهقان شاعر ) ، ناصر بهرامی ، ناشر مؤلّف ، چاپ اوّل ، 1387

این نیز بُگذرد !

ای دل ! غَمِ جَهان مَخور ، این نیز بُگذرد

دنیا چو هست بر گُذر ، این نیز بُگذرد

گر بَد کند زمانه ، تو نیکوخِصال باش

بُگذشت از این بَسی به سَر ، این نیز بُگذرد

ور دورِ روزگار نَه بر وِفقِ رایِ توست

اَندُه مَخور که بی ­خَبَر ، این نیز بُگذرد

یک حَمله پای دار ، که مردانِ مرد را

بُگذشت از این بَسی بِتَر ، این نیز بُگذرد

مِنَّت خُدای را که شبِ دیرپایِ غَم

اُفتاد با دَمِ سَحَر ، این نیز بُگذرد

ابن ­یَمین زِ موجِ حَوادِث مَترس از آنک

هر چند هست باخطر ، این نیز بُگذرد

تَشویشِ خاطر است ولی شُکر چون نکرد

ایزد قَضا جُز این قَدَر ، این نیز بُگذرد

دیوان ابن­ یمین ، ص 370

یَک چِن تَ شِعر از شَعِری فِرومِدی

بی ­یَوُونُ فِرومَد ، « دِرمِنَه » وو « شُوْ » دَرَه

کُ وو کِمَری اینجی ، هم « دِرَّه » وو « زُوْ » دَرَه

او رُ « کِلَتِه اَقا » ، خیلی پِچُّو تُوْ دَرَه

اَخِه چُو ای « تِختِه مَشک » ، هَیْ خورشی رُوْ دَرَه

.............................................................

عروسی ­هُ فِرومَد ، بِبُو چِه لُوْ لُوْ دَرَه

او گِرمُ مُونی مُشتِت ، از دِهَنِت کُوْ دَرَه

ضَربی دَستی او یَرَه ، بِبُو چِه پِرتُوْ دَرَه ؟!

ولی چِه حُوف کی چَشمِش ، یَک کِمَکی تُوْ دَرَه

.............................................................

مِگام کی مَندَه رِفتَه ، هم خُوُو گُومبُوْ دَرَه

بوگذَر کی وَر نِخیزِه ، کی سَرِش هُوْهُوْ دَرَه

بَیَد بِرِه به دوکتور ، یَه جُ کی گِرمُوْ دَرَه

بِرِه رِفتِن به گِرمُوْ ، یَک چِن تَ کِلُّوْ دَرَه

.............................................................

چَیْ رِزی مِچِّتی ما ، « حَسِینی فِرزُوْ » بُو

وقتی کسی توشَنه بُو ، عَلی ­مَ سِقُّوْ بُو

اَفطَری شَوی اَحیا ، هَمیشَه پِلُوْ بُو

او کی خودِت مِدَنی ، یَک کِمی هَپُّوْ بُو

.............................................................

اَسمَعیلی عَلی بِگ ، هَمیشَه دِ دُوْ بُو

اُو مُو کِلّه پِتّخی ، مِگِن کی اَبرُوْ بُو

دِ مِیُونی حَسینیَه ، یَک جُوِی پُور اُوْ بُو

ای حَسینیَه مالی ، کوچِه پِشِندُوْ بُو

چند غزل از غزلسرای فرومدی ـ مریم صادقی

رفتنم را بی تفاوت هِی تماشا می کُنی

حرفهایَت بُغض شد اَفسوس حاشا می کُنی

ضَربه هایت عاقبت بر جان و روحم  زخم شد

حَتم دارم رازهایم را تو اِفشا می کُنی

آبرویم زیرِ دستانت چه دَردی می کِشَد

گفته هایم را غَلط مِصداق اِنشا می کُنی

مَست و شیدا می شَوی یادَت نمی آیَد مرا

من نباشم خانه ام را شهرِ فَحشا می کُنی

روزگاری دلبرَت بودم بگو آخِر چه شد ؟

حُکمِ مرگم را چه بی رحمانه  اِمضا می کُنی

بَد شکستم ، خَم شدم از بی وفایی هایِ تو

می رَوَم آخر ولی خود را چه  رُسوا می کُنی

...............................................................

دوری نکن امشب ، هوایِ شهر دلگیر است

جانم به تارِ مویِ زیبای تو زَنجیر است

حال و هوایِ دیدنِ من در نگاهَت نیست

لطفاً به دیدارم بیا ، دِل دِل نکُن دیر است

آغوشِ خود را بازکُن تا فُرصتی باقی است

لَمسِ تَنِ گَرمَت برایم مِثلِ اِکسیر است

تَلخ است کامم از جُدایی ، بوسه می خواهم

این زن بدونِ بوسه ات ، از جانِ خود سیر است

مردانه برگردی اگر ، اِعجاز خواهم کرد

قلبت چِرا هر روز و شب ، در حالِ تغییر است

شب ها خیالت را بَغل کردم به تنهایی 

با بُغض راهی می شوم حالا که تقدیر است

...............................................................

‍ کوچه را امشب برایَت آب و جارو می کُنم

تا بیایی در کنارَت بَرف پارو می کُنم

در نگاهم خیره بر اِعجازِ نابی می شَوی

در خیالم با نگاهَت ، سِحر و جادو می کُنم

آنچه می دانم زمستان رَخت می بَندد ، نَرو

خوش بَهاری را برایَت چیده ام ، رو می کُنم

فَصلِ باران پیشِ یاران  باز جَولان می دهد

گَشته ام حیران و در شَهرَت هَیاهو می کُنم

می نشینی در کنارم تا بگویم حالِ دل

تَک به تَک بی مِهریت را در تَرازو می کُنم

آسمان هم باز آبی می شود پَر می کشم

لانه در دالانِ عشقَت چون پَرستو می کُنم

مریم صادقی ـ تهران ـ تابستان 1399

چه بگویم ؟ ـ محمّد یاقوتیان ـ شاعر فرومدی

 

چه بگویم که بدونِ تو دلم غُوغایی است ؟!

بی تو هر شب دلِ من زِمزمه اش تنهایی است

قایقی خَسته که در ساحلِ غَم اُفتاده

نازنینا دلِ من تاب و تَبش دریایی است

موجِ گیسویِ تو شد قافیۀ اَشعارم

بی جهت نیست که اینگونه به این زیبایی است !

منِ دیوانه و این حالِ پَریشان هر شب

کوچه پس کوچۀ این شهر چقدر لیلایی است

من و مَهتاب و لبِ حوض و تو در آینه ای

وای این لحظه برایِ دلِ من رؤیایی است

شَهرزادِ دلِ آشفته و شوریدۀ من

یک نگاهِ تو برایِ غَمِ من دنیایی است

گفته بودم : � غمِ دل با تو بگویم از دور �

چه بگویم که بدونِ تو دلم غوغایی است ؟!

از کتاب « لبخندهای تُرد » سرودۀ « زهرا شبیهی » شاعر فرومدی

 

پدرم آفتابِ ایمان است

بوسۀ اشتیاقِ باران است

دستهایش تَبَلوُرِ خورشید

سینه­ اش مُحتَوایِ قُرآن است

پدرم کُوهِ صبر و آرامش 

اِنعِکاسِ صدایِ انسان است

پُشتِ دلواپسیِ چشمانش

دانه اَشکی همیشه رَقصان است

حیف ، دستانِ پینه­ بستۀ او  

از نگاهم همیشه پنهان است

بر لبانش همیشه ذِکرِ دُعا 

رویِ دستانِ خَسته­ اش نان است

خانه از عِطرِ مِهرِ او لَبریز

با حُضورش چُنان گُلِستان است

حِسِّ آسودگی و اَمنِیّت

زندگی را همیشه بُنیان است   

مُتوَسّل شدم به تابشِ او  

پدرم آفتابِ ایمان است

برگرفته از کتابِ « لَبخَندهایِ تُرد » مجموعه غَزَلهای زهرا شبیهی ، انتشاراتِ آنان ، چاپِ اوّل ، ص 19 ـ 20

 

گنجور

در محیط نِت ، کلمۀ گنجور را به فارسی بنویسید و آن را سرچ / جستجو کنید .

گنجور فضایی است که دستیابی شما به اشعار ادب فارسی آسان است .

می توانید یک کلمه را در میان اشعار همۀ شاعران بیابید .

یا اینکه آن کلمه را در اشعار ابن یمین فریومدی جستجو کنید .

یا می خواهید کلمۀ فریومد را در میان اشعار ابن یمین پیگیری کنید .

این گنجور و این هم شما 

گنجور 

ابن یمین 

فریومد 

کارنامه فریومد

 

شب ـ شعری از محمّدیوسُف شهنما

به‌ نام‌ خدا
جناب آقای یاقوتیان
با سلام

ابیاتی با عنوان « شب » خدمت شما ارسال شد ، که برای « آقای ذوالفقاری » ، آموزگار سابق فرومد گفته شده است . اگر خواستی جایی نقل و یا منتشر کنی و توضیحاتی لازم داشت ، زحمتش را بکشید .

تحمّل کن جفایِ یار ، سعدی

که جور « دوستان » ، ذَنبی ا‌ست مَعفُو

بدرود
محمّدیُوسُف شهنما
۱۰ / ۹ / ۱۴۰۰

به ‌نام‌ خدا
دوست و همکار عزیز ، جناب آقای ذوالفقاری 
با سلام 

بابت فرستادنِ عکس‌ها متشکّرم . بعضی مربوط به سال تحصیلی 60-59 (فرومد) است . باری ، هر یک از آن‌ها ، حس ‌و حال ویژه ‌ای را به انسان القا می ‌کند و خاطراتی را زنده می‌ سازد .

عجالتاً شعر « شب » را برایت نوشتم و فرستادم . تا چه پیش آید . در ضمن ، مخفی نماند که نسخه ‌ای از آن را برای « میرزا مهدی یاقوتیان » فرستادم ؛ شاید به کارش بیاید .

 

خدا نگهدار
محمّدیُوسُف شهنما
۱۰ / ۹ / ۱۴۰۰

فرومد – سال ۱۳۶۰

شب

جنابِ ذوالفقاری ، دست مریزاد

رسید آن عکس‌های یادگاری

خدا خیرت دهد ، امّیدوارم

سپاری راه نیک و رستگاری

زِ فریومد ، کُنونَت یادَکی هست

که منزل داشتی کویِ « جنانش »

مُصفّا بود و خَلوت بود و زیبا

حیاطی ساده و حوضی میانش

چه شب‌هایی که یَلداگونه آن‌جا

رفیقان دورِ « والور » می ‌نشستند

حکایت‌های شیرین گفته می ‌شد

به نَرمی تُخمه چیک ‌چیک می ‌شکستند

چراغِ والورِ خوش ‌سوزِ نفتی

فرازش کِتری و قُوریِ چینی

کنارش سُفره ‌ای گُسترده ، رویش

نهاده استکان ، قندان و سینی

بُخارِ آب و بوی چای می ‌کرد

هوای خانه را مرطوب و خوشبو

اگر « لَمپا » نمی ‌زد دود و می ‌داد

طلایی نورِ خوبش را به هر سو

گَزنده بادهای سَرد و بی‌ رحم

وَزان بودند و پیچان و شتابان

هدفْ‌ شان بود کز درگاه و روزن

درون خیزند چون ناخوانده‌ مهمان

گَهی باد از وزیدن خسته می ‌شد

رها می ‌کرد رسمِ تُرکتازی

میان کوچه ‌ها ، می‌ گشت ، شاید

کُنَد با برگ‌های خُشک ، بازی

سَوادِ قریه ، وهم ‌انگیز و زیبا

کَژ و مَژ سایه‌ هایش پلّکانی

فرا یاد آوَرَد ، آباد شهری

قدیمی ‌تر ز عهدِ ایلخانی

چراغ خانه ‌ها می ‌گشت خاموش

پیاپی ، یک ‌به ‌یک ، هر سو ، کناری

نمی ‌آمد صدایی از سَرایی

مگر گریه زِ طفلِ بیقراری

نشسته پُشتِ در ، فانوس ، تنها

چو غمگنْ پیرمردی رفته از یاد

دَمادَم شعلۀ لرزان و زردش

تکانی می­ خورَد از جُنبش باد

کُنون پندار ، کآن فانوس ماییم

به فوتی می ‌شود خاموشِ خاموش

زمان ، فرتوت و کالیوه‌ است جانا

به زودی می ‌کند ما را فراموش

...............................................................................................................

تُرکتازی : غارتگری

سَوادِ قریه : سیاهی روستا ، شَبَح روستا

فرتوت : پیر ، کُهنسال

کالیوه‌ : حیران ، سرگردان ، احمق

شعری در حکایتِ کرونا

به ‌نام‌ خدا

جناب آقای مهدی ‌نژاد
با سلام

قطعۀ « کمی تا قسمتی » تقدیم شما می ‌شود . اگر خواستید دوستان دیگری نیز آن را بخوانند ، برای « میرزا مهدی یاقوتیان » بفرستید .

و السّلام
محمّدیوسُف شهنما
۸ / ۸ / ۱۴۰۰

فرومد – سال تحصیلی ۶۰-۱۳۵۹

کمی تا قسمتی

تا قصّۀ « کرّونا » عیان شد

مردم کَمَکی ز هم رمیدند

« در خانه بمان هموطن » را

از گوشه کنار می ‌شنیدند

جمعی ز سرِ هَراس و لا حَول

دستار و پتو به سر کشیدند

چون صوفیکانِ عهدِ سابق

در گوشۀ خانه ‌ها خَزیدند

با خویش و کَسان و دوستداران

پیوند و مواصلت بُریدند

تصویرپَرانی و پیامک

این شیوۀ « شیک » برگُزیدند

بازارِ فروش « ماسک » شد گرم

از بهرِ خرید صف کشیدند

اقشار ضعیف ، نازُکَش را

اَشراف سه لایه می ‌خریدند

جمعی ز برای کسبِ روزی

چون اسبِ سوار می ‌دویدند

گُمراه‌ کُنانِ ماجراجو

در باورِ مردمان دمیدند

قومی ز سرِ فراغْ‌ بالی

بر مَسند و مُبل‌ها لَمیدند

زالوصفتانِ مایه ‌اندوز

از « جویِ حیات » ، زَر مکیدند

با شوق و وَلَع ، چو عنکبوتی

پیرامُن جیفه ‌شان ، تَنیدند

هُشدارِ رسایِ حقْ ‌تعالیٰ

در سورۀ « توبه » ، گو ندیدند (۱)

جمعی ز پیِ مدد رسانی

مردانه میانِ دو پریدند

محرومِ شریف و محترم را

چون اهل و عیال خویش دیدند

از مال و مَنالِ خویش دادند

شادی و نشاط ، آفریدند

آسایشِ مردمانِ خود را

بر رامشِ خویش برگُزیدند

دانی ، تو برادرا ، علی جان

کاینان به زمانه روسفیدند

اَلقصّه ، نشد بلیّه کوتاه

تا پیر و جوان ، واکسنیدند (۲)

................................................

اَفسوس ، کبوتران که ناگه

از شاخِ حیات ، بر پریدند

در یادِ عزیزشان ، چه گویم

مردان و زنان ، چه ‌ها کشیدند !

در سوگ ، نشستند و شکستند

چون سَرو ، ستادند و خمیدند

مانا که خدایْ رحمت آورْد

در کوی وصال آرمیدند

توضیحات :

1ـ سورۀ توبه ، آیه ۳۴

2ـ گاه برای جلب توجّه و مقاصد دیگر ، بر خلافِ قواعدِ دستور زبان ، فعلی می ‌سازند ؛ مثلاً « جهنّمیدن » به جای « جهنّم رفتن »

معنی چند کلمه :

بلیّه : گرفتاری و سختی

جیفه : مردار ـ هر چیز پَست و ناپایدار

رامش : آسودگی

فراغ بالی : بی ‌تشویش زندگی کردن

گو : گویی ـ پنداری

لا حَول : مختصرشدۀ « لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ اِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیم » .

گاه در وقت تعجّب و ترس به کار برند .

مانا : همانا

مواصلت : پیوستگی

وَلَع : آزمندی

در غمِ شادی !

 

برای پسر عموی مظلوم و صبورم رمضانعلی یاقوتیان که این روزها چشمانش اشکبار است .

و همسر داغدارش که برای من خواهری مهربان بوده است و با قلبی پُر از غم ، نام شادی بر زبان می ­آورد .

و مهدی که به قولِ خاله اش این روزها شانه­ ها و دلش لرزیده است .

شادی و حسین

 

ای دلِ غافل بدان که ­احوالِ عالَم هیچ نیست

پیشِ زخمِ حادثاتِ دهر ، مَرهم هیچ نیست

چون زِ شادی کَس نیابد در همه روی زمین

زیرِ طاقِ آسْمان گویی که جُز غم هیچ نیست

با خزانِ عُمر و سردیّ دَمِ بادِ فنا

نوبهارِ عُمر اگر چه هست خُرّم هیچ نیست

سُورِ ایّامِ ولادت وآن نِشاط و خُرّمی

پیش این غم که ­از پسِ او هست ماتم هیچ نیست

آدمی چون هست خاکی بر رَهِ بادِ فنا

پس حقیقت ­دان که از وی تا به آدم هیچ نیست

کس نمی ­داند که ؛ بالایِ فَلَک احوال چیست ؟

آنچه باری هست زیرِ چرخِ اعظم هیچ نیست

از برون ماری است دنیا ، پُر زِ نقشِ دلفریب

وز درونش آگاه نِه ­ای آنجا به جُز سَمّ هیچ نیست

تا به کِی گِردِ زمین گَردی به کِردارِ فَلَک ؟

چون فَلَک را نیز از این دوْرِ دَمادَم هیچ نیست

من گرفتم گشته ­ای یَم ، خَصم از بس چون یَسار

گر بدانی غیرِ بادی در کفِ یَم هیچ نیست

ابر با آن سَروری و گنجِ گوهر حاصلش

جُز دلی پُر آتش و چشمی پُر از نَم هیچ نیست

گر سُلیمان را به خاتَم بود مُلکِ جِنّ و اِنس

مُلک چون بر باد شد پس سعیِ خاتم هیچ نیست

بود دوْرانی که جَمّ جامِ شَهنشاهی گرفت

غیرِ نام اکنون نشان از جام و از جَم هیچ نیست

نادر افتد متّفق تدبیر با تقدیرِ حقّ

چون اَجل آمد ، دَمِ عیسیِ مریم هیچ نیست

حیلت اندر مُعضلاتِ کار ، تَرکِ حیلت است

چون به غیر از امتثالِ حُکمِ مُبرَم هیچ نیست

پیش از این نامد زِ تو کاری که اَرزد هیچ چیز

وآنچه اکنون کار پنداریش آن هم هیچ نیست

پیرویِ شَرع کُن این­ است کار ابن ­یمین

وآنچه غیر از این کُنی از بیش و از کم هیچ نیست

عُروۀ وُثقی که دایم باد ایمِن زِ انفصام

غیرِ شرعِ مصطفی در کُلِّ عالَم هیچ نیست

دیوان ابن یمین فریومدی ، ص 22 ـ 23

به قول پرستو : بهار آمده !

چه شد ؟ خاک از خواب بیدار شد
به خود گفت : انگار من زنده ام !
دوباره شکفته است گُل از گُلم
ببین بوی گُل می دهد خنده ام !

نوشتند چون حرف ناگفته ای
گُل لاله را بر لب جویبار
چه شد ؟ باز انگار آتش گرفت
همه گُل به گُل دامن سبزه زار

چنین گفت در گوش گُل ، غُنچه ای:
نسیمی مرا قلقلک می دهد
زمین زیر پایم نَفَس می کشد
هوا بوی باد خنک می دهد

صدای نَفَس های نرم نسیم
به بازیگری گفت : اینک منم !
که با دست های نوازشگرم
گُلی بر سر شاخه ها می زنم !


از این سورۀ سبز و آیاتِ سرخ
کتاب زمین پُر علامت شده
زمین گفت : شاید بهشت است این !
زمان گفت : گویا قیامت شده !


زمین فکر کرد : آسمانی شده
کبوتر گُمان کرد : آبی شده
دل سنگ حس کرد : جاری شده
گُل احساس کرد : آفتابی شده


به چشم زمین : برف ها آب شد !
به فکر کویر : آبشار آمده !
به ذهن کلاغان : زمستان گذشت !
به قول پرستو : بهار آمده !

قیصر امین پور

*******************

بهاران خجسته باد 

سهم دیوارنوشته های فرومد از اشعار ابن یمین

 

 

 

 

هر کس که نصیحت بر او خوار بود 

وآن کو به بدی خود گرفتار بود

پندش مده ار چند بود فرزندت

یاری مکنش ور چه تو را یار بود

.............................

هر کو در جود و مکرمت بسته بود

جز خار مدانش ار چه گلدسته بود

هیزم بود آن شاخ که بر می ندهد

ور چه ز درخت بارور رسته بود

دیوان ابن یمین فریومدی ، ص ۶۶۴

........

ای دل

           سه فرقه
اهل دنیا سه فرقه بیش نیند
چون طعام اند و همچو دارو و درد
فرقه ای چون طعام در خوردند
که از ایشان گزیر نتوان کرد
باز جمعی چو داروی دردند
که بدان گَه گَه است حاجتِ مرد
باز جمعی چو دردِ باضررند
تا توانی به گِردِ درد مَگرد

دیوان ابن یمین فریومدی، قطعهٔ ۲۱۷

       *****************

          ای دل  
ای دل از احداث روزگار ، نگردی
بدکُنش و زشتخو که نیک نباشد
مستِ خراباتِ عشق را به ملامت
سنگ مزن بر سبو که نيك نباشد
در پسِ آزادگان به هیچ طریقی
پیش کسان بد مگو که نيك نباشد
گر بديی بیند از تو کس که مبیناد
زود دلش را بجو که نيك نباشد
یارِ کهن را به هیچ رو مده از دست
بَهر حریفانِ نو که نيك نباشد
با همگان باش یکزبان و مگردان
رشتهٔ وحدت دو ، تو که نيك نباشد
هر که بداند که بد چگونه قبيح است
هیچ نیاید از او که نيك نباشد

دیوان ابن یمین فریومدی، قطعهٔ ۲۰۷

خُرده گیرند که شد توبه شکن بار دگر !