1

یکی تُخم کارَد ، یکی بِدرَوَد

هُمایون کسی که ­این سُخَن بِشنَوَد

نَشاید همه کِشتَن از بَهرِ خویش

که روزی خورانند از اَندازه بیش

ز باغی که پیشینِگان کاشتند

پس آیندگان میوه برداشتند

چو کِشته شد از بَهرِ ما چند چیز

زِ بَهرِ کَسان ما بِکاریم نیز

چو در کِشت و کارِ جَهان بِنگَریم

همه دِه کشاورز یکدیگَریم

نِظامی ، اِسکَندرنامه ، بخش 60

...............................................................

2

شَهریارا ! آن شَنیدستی که روزی در شِکار

شاهِ کَسری کرد سویِ پیرِ دِهقانی گُذَر ؟

پیرِ دِهقان جوزبُن می ­کِشت با او گفت شاه :

نیستی گویی به تَحقیق از فَلاحَت باخَبَر ؟

جوزبُن گویند : نارَد کمتر از سی سال بار !

تو کُجا یابی از او بَر ؟! روزگارِ خود مَبَر !

گفت : ما خوردیم بَر از کِشته­ های دیگران

هر که آیَد گو : بَری از کِشتِه­ های ما بِخَور

شاه را از وی خوش آمد این سخن گُفتا که : زِه

یک ­هزار از بَهرِ وی گَنجورِشَه بِشمُرد زَر

پیر گُفت : اَر کِشت غیری بَر به سی سال آوَرَد

کِشتِ من باری به یک روز آمد ای خُسرَو ! به بَر

شاهِ کَسری بَهرِ تَحسین بارِ دیگر گُفت : زِه

خازِنَش چون بارِ اَوّل داد زَر بارِ دِگَر

من کُنون زآن پیرِ دهقان هیچ کَمتَر نیستم

صَد رَه از کَسری تو خود هستی به رُتبَت بیشتر

کَرده ­ای شِعرِ مرا صد بار تَحسین و نَشُد

کِی توانَم کَرد حَمل این حال بر تَقصیرِ شاه ؟!

طالعِ بَدحالِ من شُد موجِبِ حِرمان مَگَر !

دیوان ابن یمین ، ص 412

...............................................................

3

شاهِ انوشیروان به موسِم دی

رفت بیرون زِ شَهر بَهرِ شِکار

در سَرِ راه دید مَزرعه ‌ای

که در آن بود مَردُمِ بسیار

اَندر آن دَشت پیرمردی دید

که گُذَشته است عُمرِ او ِز نَوَد

دانهٔ جوز در زمین می ‌کاشت

که به فَصل بَهار َسبز شَوَد

گُفت کَسری به پیرمَردِ حَریص

که : « چِرا حِرص می ‌زنی چندین ؟

پایهای تو بر لَبِ گور است

تو کُنون جوز می ‌کُنی به زمین

جوز دَه سال عُمر می ‌خواهد

که قَوی گَردد و به بار آید

تو که بعد از دو روز خواهی مُرد

گِردَکان کِشتَنَت چه کار آید ؟ »

مَردِ دهقان به شاهِ کَسری گُفت :

« مَردُم از کاشتن زیان نَبَرند

دِگران کاشتند و ما خوردیم

ما بکاریم و دیگران بخورند »

مَلِک الشُّعرای بهار