خطّه فریومد/ فرومد (تاریخی،علمی،فرهنگی)

باغ علا

باغِ عَلا

نزدیکیهای بُرج و حوض سعید در « صحرای کلاته نُوْ » باغی هست که به « باغِ عَلا » معروف است . تا به حال در بارۀ علّت این نامگذاری فکر کرده اید ؟ شاید بعضی بگویند : ما اصلاً نشنیده بودیم که بخواهیم فکر کنیم . خوب ؛ حالا که شنیدید فکر می کنید علّت این نامگذاری چیست ؟

من خودم فکر می کردم مربوط به « علاءالدّین محمّد وزیر » باشد یا چیزی در این مایه . یک روز که با آقای اکبریان ( رئیس شورای اسلامی دورۀ چهارم ) صحبت شد ایشان توضیحی داد که کاملاً بجا و به جا بود .

گفت : منظور از « علا » ، « علاو » است یعنی « بعلاوه » آن هم وقتی است که آب دو قنات به هم می خورند و بعلاوه تشکیل می دهند ، در فرومد می گویند : « اُوْ دِ عَلانِه ! » یعنی آب بعلاوه شده .

من وقتی از نزدیک باغِ عَلا را دیدم و پرسیدم ، صحبت آقای اکبریان تأیید می شد چون آنجا محلّ تلاقی آبِ قناتِ « هر دو آب » که از شمال به جنوب می رود و آبِ قناتِ « کلاته نُوْ » که از شرق به غرب می رود هست و بعضی از روزها در هفته آب این دو قنات حالت بعلاوه تشکیل می داده یعنی مجبور بودند با نیم تنۀ درختی که داخلِ آن را خالی کرده اند پُلی بسازند تا آبِ یک قنات از روی آبِ قناتِ دیگر ردّ شود و مشکلی در آبیاری پیش نیاید . این مسئلۀ مختصّ آن نقطه نیست در هر جایی که آب دو قنات با هم تلاقی پیدا کند گفته می شود : « اُوْ دِ عَلانِه ! »

+ نوشته شده در سه شنبه بیست و ششم فروردین ۱۳۹۹ ساعت 9:37 توسط مهدی یاقوتیان |

راه پلّۀ کوشک

رو به روی ساختمان بانک کشاورزی فرومد کوچه ای است که « کوشک » نام دارد ، کوشک به معنای « کاخ و قصر » است ، به استناد کارنامۀ فریومد در دیوان ابن یمین این کوشک یا کاخ مربوط به قرن هشتم هجری است پس آثار باقیماندۀ از آن میراثِ فرهنگی ماست . ما تا جایی که توانسته ایم این میراث فرهنگی را مثل جاهای دیگر قلع و قمع کرده ایم !

کودک که بودم دیوارها پا برجا بود و اندازۀ خانه ها مشخّص بود به مرور زمان دیوارها خراب شد تا جای موتورخانه درست شود ! برای همین با پُتک بر سنگهای ساروج کوبیده شد ! تا به این حال و روز درآمد .

قبل از اینکه فرومد لوله کشی آب شود ، رفت و آمد از این کوچه زیاد بود چون بسیاری از مردم برای برداشتنِ آب از قنات به آنجا می رفتند . من تقریباً هر روز برای آوردن آب مسیر سنگی آنجا را طی می کردم . برای ما که کودک بودیم بالا آمدن از پلّه های سنگی سخت نبود چون پایمان کوچک بود و در قلوه سنگها جا می گرفت امّا برای بزرگترها سخت بود چون جاپای مناسب نداشت . یک بار یک سنگ تراش مقداری سنگها را تراشیده بود و وضعیّت بهتر شده بود . برای افرادی که می خواستند به مدرسه یا حمّام بروند آنجا راه میانبُر بود .

اخیراً پلّه های آنجا را درست کرده اند و من به این فکر افتادم که آیا در این پنجاه سال هیچ خیّری یا هیچ همّتی نبود تا این پلّه ها درست شود ؟!