اميريمين الدّين الطغرائى الفريومدى ( پدر ابن یمین )

لطفاً نسخه pdf را از اینجا دریافت کنید .

چهارشنبه 27 اردیبهشت 1391 برابر با 24 جمادی الثانیه 1433  است . به گزارش ابن­ یمین ، پدرش  شبِ شنبه 24 جمادی الثّانی 722 ق ( یعنی711 سال پیش )  بدرود حیات گفته است .

اميريمين­ الدّين الطغرائى الفريومدى ( پدر ابن­ یمین )

ذكر ملك الفضلاء امير يمين الدّين الطغرائى الفريومدى رحمة الله عليه

بوستان فضايل را وجود شريف او شجره‏ اي ­است كه ابن ­يمين ثمره اوست ، مرد اهل دل و نيكو خُلق و صاحب فضل بوده و اصل او ترك است . به روزگار سلطان محمّد خدابنده در قصبه فريومد اسباب و املاك خريده متوطّن شده و مولد امير محمودبن­ يمين مرتبه فريومد است و صاحب سعيد خواجه علاءالدّين محمّد فريومدي كه به روزگار سلطان ابوسعيدخان سالها صاحب­ديوان خراسان بود و خواجه محتشم بوده اميريمين ­الدّين را احترام و نگاهداشت كلّي كردي و ميان اميريمين­ الدّين و پسرش اميرمحمود كه مشهور است به ابن­يمين مشاعره بود ، هردو فاضل و خوشگوي بوده‏ اند و بعضي از فضلا سخن اميريمين­ الدّين را تفضيل مي­ كنند بر سخن اميرمحمود ، ظاهراً مكابره است و اميريمين­ الدّين اين رباعي به اميرمحمود نوشت :

دارم زِ عـتـــــــــاب فلك بـوقَـلَـمـــــــــــون ــــــــــــــــــــــــ وز گردش روزگــــار خَس‏ پــرور دون

چشمى چو كناره صُراحى ، همه اشك ــــــــــــــــــــــــ جانى چو ميانه پياله ، همه خون

امیر محمود ابن­ یمین در جواب پدر نوشت :

دارم زِ جفــای فَلَک آینــــــه­ گـــــون ــــــــــــــــــــــــ پُر آه دلی که سنگ از او گردد خون

روزی به هزار غم به شب می­آرم ــــــــــــــــــــــــ تا خود فَلَک از پرده چه آرد بیــــــرون

و مکاتیب نظم و نثر که امیریمین­ الدّین به فرزندش امیرمحمود از روم و خراسان نوشته و جواب ابن ­یمین به پدرش شهرتی عظیم دارد و این تذکره تحمّل آن ندارد و این قطعه امیریمین­ الدّین راست والد بزرگوار ابن­ یمین ؛

بزرگــــوار خـدایا به ســـوز سینه آنـان ـــــــــــــــــــ که علم و حکمت تو راه یافت در دلِ ایشان

به زاد و راحلـه رهــــروانِ عـالَـم قـربت ــــــــــــــــــــ که مــرغ وَهـم نَزَد بال در مراحـلِ ایشــان

به عـارفـــان سـراپـرده سـراچه قُـدست ـــــــــــــــــ که هیچ نفس مقدّس نشد مقابلِ ایشان

به بی­نیـازی دیوانگــان سلسله­ دارت ـــــــــــــــــــــ که رمــز عشق بود نالـه سلاسلِ ایشــان

به آبـروی جوانــان نارسیده به وصلت ــــــــــــــــــــ که نفس ناطقه لال است در فضایلِ ایشان

به آه و نالــه بیچارگـــان بی­ سر و پایت ـــــــــــــــــ که جـز تو ره نبرد به حــقّ و باطــلِ ایشان

به شاهدان معانی که چشمِ گوشه­ نشینان ـــــــــ نظــر نگــاه نمی­ دارد از شمـــایـلِ ایشــان

به آب دیـــده پیـــرانِ ژنــــده­ پــــوشِ غــــریبت ـــــــــ که جز تو نیست کسی زیر ژنده مایلِ ایشان

به خون پاک شهیدان عشق بی­دلِ و دستت ــــــــ که هیچ دیده ندیده است دستِ قاتلِ ایشان

به آل امثله بی­ مثـــــــــال آل عبـــــــــــایت ـــــــــــــــ که شد دلیـــل بزرگــــان دین ، دلایلِ ایشـان

به عزّ قربت پیوستگـــــــان عالـــــم پاکت ـــــــــــــــ رهایی­ ای ده از آن ، تا شویم واصلِ ایشان

بزرگــــوار خدایــــا نگویمت که مــــــــــرا تو ــــــــــــــ در این جریده مقصـود ، ساز داخــلِ ایشان

ولی چو کشتی تن بشکند زِ موج حوادث ـــــــــــــ رسان تو تخته جان مرا ، به ساحلِ ایشان

امّا وفات امیریمین ­الدّین در شهور سنه اربع و عشرین و سبعمائة بوده [ 724 ] ، در قصبه فریومد مدفون است و اَحفاد و اَعقاب او اَلیوم در آن ولایت متوطّن­ اند .

[ تذکرة الشّعراء ، امیر دولتشاه بن علاءالدّوله بختیشاه الغازی السمرقندی ، به همّت ؛ محمّد رمضانی ، چاپخانه خاور ، تهران ، 1338 شمسی ، صص 204 ـ 206 ]

 * * * * * *

از آثار قلمی امیر یمین­ الدّین است :

1 ـ انشاء طغرل؛(که مجموعه منشآت او است.)	2 ـ انوارالمبارک
3 ـ چشمه فائز	4 ـ کلیّات طغری؛(که مجموعه اشعار او است.)
5 ـ کنز المعانی	6 ـ مجموعه اشعار؛(که همان کلیّات مذکور است.)
7 ـ مجموعة الغرائب	8 ـ مجموعه منشآت؛(که به نام انشاء مذکور شد.)
9 ـ المرآت المفتوحة

 [ ریحانة الادب ، محمّدعلی مدرّس تبریزی ، جلد 4 ، ص 60 ، انتشارات خیّام ، چاپ چهارم ، 1374 ؛ به نقل از مجالس المؤمنین ، ص 252 و قاموس الاعلام ، جلد 4 ، ص3014 ]  فوت محمّدعلی مدرّس تبریزی 16 فروردین 1333

* * * * * *

اشعاری که ابن­ یمین در زمان حیات پدرش سروده است .

ظاهراً ابن ­یمین در زمان سرایش دو قطعه زیر از پدر دور بوده : در اوّلی ؛ از بیماری پدر باخبر شده و عذر تقصیر آورده است که نمی­ تواند به عیادتش برود .

خـدیو کشـــور دانش یمین دولــت و دیـــــن ــــــــــــــــــــــ تـویـی زِ راه حقیقـت خـــلاصــه ایّـــام

تـو را جـلال و کـرامت بـدان مثـــــابه رسیــد ــــــــــــــــــــــ که نافرید چو تو ذوالجـــلال و الاکــــرام

مـدام بـاد تــو را عیـش بـر مـــــــــــراد دلــت ــــــــــــــــــــــ از آنکه نیست گوارنده­ تر زِ عیش مدام

شنیده­ ام که رسیده است سهل عارضه­ ای ــــــــــــــــــــــ بدان کـــــریم که نسبت بدو برند کِــرام

همان نَفَس که خبر یافتم دلم می­ خواست ـــــــــــــــــــــ که آیمش به عیادت به سر نه با اَقدام

و لیکن افـضـــل ایّــــام اگــــر خبــــــــر یـابـد ــــــــــــــــــــــ که مــن چگــونه اسیـرم به درد بی­آرام

گمـان برم که گنه را به عُــــذر عفــــــو کند ــــــــــــــــــــــ بر اعتـــذار سخن کـرد بنـده تو تمـــــام

دیوان ابن ­یمین ، ص 468

* * * * * *

نقش عیادت ار چه به صورت عبادت است ــــــــــــــــــــ لیکن به نقطه­ ای زِ عبادت زیادت است

پرسیـــدن شکستـه دلان اهـــل فضـــل را ـــــــــــــــــــــ نقصانِ فضل نیست ، کمالِ سعادت است

دیوان ابن­یمین ، ص 642

و در سروده دیگر ظاهراً در حال و هوای عبادت نبوده است .

یمین دولت و دین ای یگــــانـه دو جـهـــــــان ــــــــــــــــــــــ سه چـار یار به کُنجی فتـاده مخموریم

زِ بهر پنج منی می به شش جهت گشتیـم ــــــــــــــــــــــ نیافتیـم از آن ، دردمنـــد و رنجــــوریـم

شده است تفته دلِ ما چو هفت دوزخ از آن ــــــــــــــــــــــ که از آستانه چون هشت جنّتت دوریم

زِ مجلس تو که از نُه فَلَک فزون است به جاه ــــــــــــــــــــ امیـــدوار به ده من شـــراب انگــــوریم

دیوان ابن­یمین ، ص 478

* * * * * *

اشعاری که ابن­ یمین بعد از وفات پدرش سروده است .

ظاهر این اشعار نشان می­ دهد که وقتی ابن­ یمین در تنگنا قرار می­ گرفته ، به یاد نصایح پدر می ­افتاده و خودش را تسلّی می­ داده است .

پــدر که رحمت حــــقّ بر روان پاکـش بــــاد ـــــــــــــــــ زِ مـــن دریــغ نمــی­ داشت پـنـــد پـیــــرانــه

چه گفت ؟ گفت که  : جان پدر نصیحت من ـــــــــــــــ اگــــر قبـــول کنــی ، اینت پنـــد فـــــرزانــه

تو بـــازِ سِـدرَه­ نشینی فَلَک نشیمن توست ـــــــــــــــ چـرا چـو کــوف کنی آشیـــان به ویــرانـه ؟

مکن مُقــــام در این خــــانه ، ای عـزیـز پــدر ــــــــــــــ گرت که یوسف مصری شدست همخانه

مبــــاش غــــرّه به مـهــرِ سپهـــــرِ دون­ پـــرور ــــــــــــــ که پـــایِ دام کشیده است بر ســرِ دانـه

هــــر آن طلسم که بستند عـاقلان بر هـــم ــــــــــــــ به سنگ تفــرقه بشکست چـــرخ دیـوانه

در آن نفس که طـــــریق حیـــات بسته شد ــــــــــــــ گشایشی­ات نباشد زِ خـویش و بیگــانه

پس از تو ابن­ یمین چون فسانه خواهد ماند ــــــــــــــ بکــــوش تا زِ تو نیکی بمــــاند افســانـه

دیوان ابن ­یمین ، صص 510 ـ 511

* * * * * *

سروده زیر نشان می­دهد که ابن­ یمین هنگام مرگِ پدر ، بر بالین او حاضر بوده و در سفر نبوده به همین جهت تاریخ دقیق وفات او را ثبت کرده است . و سخن او در باره تاریخ فوت پدرش نسبت به  گفته دیگران که آن را در سال 724 دانسته­ اند ، پذیرفتنی­ تر است .

پدر که جان عزیزش به لب رسید چه گفت ؟ ــــــــــــــــ یکی نصیحت من گوش کن تو جان پدر

اگـر چه دوست عـزیـز است راز خـود مگشـا ـــــــــــــــــ کـه دوست نیز بگــوید به دوستــان دگــر

دیوان ابن­یمین ، ص 415

* * * * * *

ابن­ یمین وفات پدرش را شب شنبه 24 جمادی الثّانی 722 ق [ 1322 م ] گفته است .

سال بر هفتصد و بیست و دو بود از هجرت ــــــــــــــ شب شنبه زِ جمادی دوم بیست و چهار

که یمین دول و دین شـه اقـلیـم هـنــــــــــر ـــــــــــــــ رفت زین منـزل فانی به سـوی دار قــــرار

دیوان ابن­یمین ، ص 568

* * * * * *

قطعه زیر می­ گوید که ابن ­یمین پدرش را در رؤیا / خواب دیده است و ظاهراً پدر برای دلداری فرزندش بیتی از اشعار سعدی را خوانده است .

پـــــدر کـه مـرقـد او بـاد تـا ابـــــد پُر نـور ــــــــــــــــــــــــ خیال خود شب دوشین مرا به خواب نمود

چو دید زِ آتش محنت کباب گشته دلم ــــــــــــــــــــــــ نهاد روی سوی من به صد شتاب چو دود

زِ راه شفقت و از روی مرحمت در حال ــــــــــــــــــــــــ زِ دُرج گــوهـر شهـــوار قفــل لـعـل گشــود

سؤال کرد که : ابن ­یمین چه عیبت بود ــــــــــــــــــــــــ که رویِ بخت تـو را ناخـن زمانه شخــود ؟

جواب دادم و گفتم که : جز هنر عیبی ــــــــــــــــــــــــ اگر چه قافیـه ذال است نیست محمـــــود

و لیکن این فَلَک بی­ هنر بـدین عیبــــم ــــــــــــــــــــــــ زِ دل قـــرار ببــرد وَز دیــده خـــــواب ربـــود

خِرَد به طعنه همی­ گویدم که خوش می­باش ـــــــــــــ اگــر بکــاست زِ شـــادیت در غمـت بفـزود

شکایتی که مـــــرا بود از فَلَک گفتــــم ــــــــــــــــــــــــ شنـود یکســـر و نیکــو نصیحتی فـرمـــود

چه گفت ؟ گفت : زِ مهر سپهر دِل بردار ــــــــــــــــــــــ که هست اطلس نیلی چرخ ، جامه کبود

مباش رنجه زِ بهر جهان که سکّه­ شناس ــــــــــــــــــــ نـداد نقــــــد روا را به قلـب روی­انـــــــــدود

مـــدار امیّــد زِ اهــــل زمـانـه از کِـه و مِـه ـــــــــــــــــــــ و گـر زِ راه شَـرَف فـرق فـرقـدین فـرســـود

ندیده­ ای که چه گفته است شاعری که دَمَش ــــــــــــ غبــــــــــــــــار زنـگ زِ آیینـه روان بـزدود :

« هـــزار سـال تنعّـم کنی بـدان نـرسـد ــــــــــــــــــــــ کـه یک زمــان به مــراد کسیت بایـد بـود »

تو نیک باش به هر حال از بدان مندیش ــــــــــــــــــــ که تخم نیک هر آن کس که کِشت بد ندرود

دیوان ابن­ یمین ، ص 376

نشانی بیت داخل گیومه ؛ کلیّات سعدی ، به اهتمام محمّدعلی فروغی ، انتشارات امیرکبیر ، ص 825  

* * * * * *

در سروده زیر یمین­ الدّین برای پسرش محمود ، شعری از ... خوانده است .

با من پــدر که مـرقــد او بـاد پُر زِ نــور ــــــــــــــــــــــــ گفتا : شنوده ­ای که چه گفته است عاقلی ؟

« هر گه که از حوادث گردون دون­ نواز ــــــــــــــــــــــــ پیش آیـــدت زِ نیک و بــد کـــــــــار مشکـلـی

یا در پنـــاه همّت صـاحبــدلی گـریـز ــــــــــــــــــــــــ یـا التـجـــــا نمــای بـه اقـبــــــال مقبـلــــــی »

دیوان ابن­یمین ، ص 527

این قطعه ظاهراً می­ گوید که بعد از مرگ پدر از او دختری مانده که از نگاه ابن ­یمین خواستگارانش کُفوِ او نبوده و سرپرستی او بر دوش برادرش مانده است .

صاحبــا چـــون یمین دولـت و دیـن ــــــــــــــــــــــــ کـرد خـالی زِ مرغ روح قفـس

زو یتیـــم و یتیمــه­ ای دیــــــــــــدم ــــــــــــــــــــــــ در سرای سپنج مانده و بَس

چون برفت او زِ هر طرف برخاست ــــــــــــــــــــــــ خاطبان را بر آن یتیمه هَوَس

خــاطبــان کُفـــو آن یتیمـــه نینــد ــــــــــــــــــــــــ تـو بـه فـریـاد این یتیـم بـِرس

زانـکــه تـا ایــن یتیـــم زنــده بـــود ــــــــــــــــــــــــ ننمــایـد یتیمـه روی به کَـس

دیوان ابن­یمین ، ص 435

* * * * * *

در بعضی از منابع نام یمین­ الدّین « محمّد » ذکر شده ، اینکه ابن­ یمین اوّلین پسرش را محمّد نامیده ، احتمالاً به جهت نکوداشت نام پدرش بوده است . [ دیوان ابن ­یمین ، ص 588 ]

به یاد دو شهید

لطفاً نسخه مصوّر و pdf این متن را از اینجا دانلود کنید .

وقتی از فرومد مقصدت را شاهرود انتخاب کنی ،  نقطه­ تلاقی « صدرآباد » که شما را با جادّه اصلی پیوند دهد نزدیک ­تر از « کاهک » است ، برای رسیدن به « صدرآباد » قاعدتاً باید از « استربند » بگذری . مردم خود روستا « استربند » را بیشتر « استروَی » و مردم فرومد « استربَد » تلفّظ می­ کنند . امّا در تاریخ بیهق ص 39 و 232  « استاربد » یا « ستاربد » ثبت شده است .

هر وقت در این مسیر به استربند ­رسیده­ ام ، یک حسّی مرا به درون روستا فراخوانده است که گاهی بدان پاسخ داده ­ام و در ورودی روستا رو به روی خانة بهداشت همانجا که یک روز غروب مینی ­بوس ایستاد ، حسین پیاده شد و صورت چوپان دهکده که گوسفندان را به روستا سرازیر کرده بود بوسید ، می ­ایستم و بر سر قبرش سوره حمد را با خود می­خوانم .

عکس مزار شهید حسین عامری

حسین عامری فرزند علی­ محمّد در سال 1346 در استربند زاده شد . دوره ابتدایی را در زادگاهش و دوره راهنمایی را در فرومد درس خواند . مادرش مرحوم سیده لیلا حسینی ، فرومدی بود و حسین در فرومد هنگام تحصیل در دوره راهنمایی در منزل پدر بزرگش ساکن بود .

* * * * * * * * * * * * *

12 شهریور 1363 من با برادرم برای فراگیری آموزش نظامی به پادگان آموزشی مالک اشتر زنجان رفته بودیم و 12 بهمن 1363 از کردستان به روستا برگشتیم . چند نفر از بچّه­ های فرومد برای فراگیری آموزش نظامی به پادگان آموزشی شهمیرزادِ سمنان رفته بودند که شهید حسین عامری و شهید علی اکبر شکوهی هم با آنها بودند . سوم اسفند بود که من هم با آنها راهی جبهه شدم و سر از مهـران ، تپّه ­های قلاویزان درآوردیم ، حسین در دژبانی آنجا بود .

عکس جبهه

از راست : شهید علی­ اکبر شکوهی ، مهدی یاقوتیان ، فریدون حیدری

 

بعد از 45 روز من اجازه خواستم که برای امتحانات سال سومِ دبیرستان برگردم ، فرمانده آنجا موافق نبود می­ گفت : باید سه ماه صبر کنی . گفتم : باید جبهه مرا از 12 شهریور 1363 تا اردیبهشت 1364 در نظر بگیری . قبول نمی­ کرد . فرمانده مافوق ، موافقت کرده بود ، من با بچّه­ ها خداحافظی کردم وقتی به دژبانی رسیدم ، فهمیدم فرمانده خطّ گفته ؛ مانع خروج من شوند . صحنه جالبی بود حسین طبق دستورِ فرمانده باید مانعِ خروج دوستش می ­شد ! برگشتم ، عجب اتّفاقی افتاده بود ، بچّه­ های سنگر اوضاعشان رو به راه نبود . چی شده ؟

گفتند : شما که رفتی . فلانی اسلحه ­اش را باز و تمیز کرد و برای امتحان  نشانه گرفت ، تیر به حسین اَبَک خورد ، اسلحه را باز که کرد خالی بود ، گویا تیر از قبل داخلش جا مانده بود ، این هم عصبانی شد و اسلحه را به طرف خودش گرفت که چرا من موجبِ کشته شدن یک نفر شدم ؟! فلانی هم با چه زوری مانع شد و دستهایش را گرفت . اینکه نمی­ دانستند به سر حسین اَبَک چه آمده و ناراحتی شَدیدِ همسنگر دیگرشان ، بچّه­ ها را پَکَر کرده بود .

به سنگر فرماندهی تماس گرفتم و به فرمانده گفتم : شما که مخالفت نکردی ، چرا به دژبانی گفته ­ای مانع خروج من شوند ؟

گفت : من اگر به شما اجازه بدهم ، دیگر نمی ­توانم پاسخگوی بچّه ­های دیگر باشم .

همان روز آقای یادگاری که به خطّ مقدّم آمده بود به فرمانده گفت : اجازه ترخیص بدهید برود .

در یک اعزام دیگر در سمنان داخل اتوبوس بودم ، حسین اَبَک را دیدم ، گفت : به آن دوست کالپوشی­ تان بگویید ناراحت نباشد ، ترکش موجب مجروحیّت من شد ، دکترها در اتاق عمل تکّه ترکشی را که درآورده بودند به من دادند !

شاید اگر من به دژبانی نیامده بودم آن ترکش سهم من بود !

اعزام دیگر تیرماه 1364 بود ، چند نفر از بچّه های فرومد با گردان کربلای شاهرود عازم جبهه بودیم باز در این جمع شهید حسین عامری و شهید علی ­اکبر شکوهی بودند ولی با اعزام علی ­اکبر به جهت صِغَر سنّ یا جُثّه کوچک مخالفت می­ کردند . در دهملّای شاهرود بچّه­ های فرومد مثلاً تَردستی کردند که ما همه با هم هستیم « یا همه یا هیچ کدام » ؟! آنها هم آنجا کوتاه آمدند ولی علی­ اکبر را از اهواز برگرداندند !

عکس موقع اعزام

ایستاده از راست : غلام­ رضا خسروی ­نیا ، سیّداحمد هاشمیانپور ، رضا ولیان ،

غلام موسی­ الرّضایی ، مهدی یاقوتیان ، علی یاقوتیان ، علی قانعی ،

 نشسته از راست : شهید علی اکبر شکوهی ، عبّاس میرابی

 

 

عکس جبهه

ایستاده از راست : غلام موسی ­الرّضایی ، عبّاس میرابی ،

 سیّداحمد هاشمیانپور ، علی یاقوتیان

نشسته از راست : شهید حسین عامری ، مهدی یاقوتیان ، سیّد محمّد هاشمی

این عکسِ جبهه با دوربین آقای علی باغشنی معلّم ادبیّات حسین گرفته شد .

 آقای باغشنی آنقدر با حسین صحبت کرده بود تا او پذیرفته بود که برگردد . آقای باغشنی می­گفت : من وقتی حسین از وضعیّت خانواده ­اش برایم گفت ، دیدم ماندن حسین در جبهه صلاح نیست و باید به خانه برگردد .

حالا همین دو نفر ( علی اکبر و حسین ) که در تابستان 1364 از جبهه برگشتند ، چه کردند ؟

علی ­اکبر در 21 بهمن همان سال در عملیّات والفجر8 به شهادت رسید . هنوز چهلم علی­ اکبر شکوهی نشده بود ، حسین از استربند آمده بود ، آمد در خانه و با هم به سرِ قبر علی ­اکبر رفتیم ، کنارِ قبر علی اکبر که هنوز یک کُپّه خاک بود دراز کشید و گفت : اگر من شهید شدم ، این به اندازه قدّ من هست ؟! بعد با هم به خانه خاله ­اش که در جنب مزار محلّه بالا بود رفتیم ، آن روز به من قول داد که اگر شهید شود ، مرا شفاعت کند ! و رفت ، چند روز بعد برای خدا حافظی آمده بود ، خداحافظی کردیم و گفتم : حالا اگر شهید شدی مرا شفاعت می­کنی یا تو هم می­گویی : « حالا ببینیم چه می ­شود » ؟

گفت : حالا ببینیم چه می­ شود !

من بدون اینکه به حسین بگویم ، خودم را آماده کردم که فردا برای اعزام در شاهرود با حسین باشم . فردا صبح که می­ خواستم بروم ، مادرم بنای گریه را گذاشت ، با های هایِ بلند گریه می ­کرد .

می ­گفت : تو اگر این دفعه بروی شهید می­ شوی . تو تا حالا دو بار با برادرت رفته ­ای ، یک بار هم خودت رفته ­ای ، من مخالفت نمی­ کردم ، امّا این بار یک حسّی به من می ­گوید که تو اگر بروی شهید می­ شوی !

آن قدر گریه کرد که دست و پایِ من فرمان رفتن ، ندادند . 29 اردیبهشت 1365 در عملیّات مهران ، گردانِ کربلا کمین خورده بود و حدود 40 تن از بچّه­ ها پَر کشیده بودند ، حسین هم با همانها پرواز کرده بود . در مراسم حسین در استربند آقای یحیایی می­ گفت : « از آن روزی که در فرومد من معلّم حسین بودم تا مهران که حسین معلّم من بود ... »

دو نفر دیگر می ­خواستند سخنرانی کنند ، اوّلی رفت پیش دومی که در مجلس نشسته بود ، مثلاً کسب اجازه کند . بعد که پشت تریبون رفت ، گفت : من می­ خواستم در بارة شهادت سخنرانی کنم ، چون ایشان می­ خواهند در بارة شهادت سخنرانی کنند ، به من گفتند در بارة یک موضوع دیگر صحبت کنم . در صورتی که من هم در بارة شهادت مطلب آماده کرده بودم !

وقتی نوبت دومی شد گفت : ایشان درباره شهادت صحبت کردند و من دیگر نمی ­توانم صحبت کنم ، چون من خودم را برای صحبت کردن درباره شهادت آماده کرده بودم !

من با یکی از همرزمان حسین با ماشین سخنران اوّلی زودتر به فرومد برگشتیم ، در بین راه به سخنران دومی بد و بیراه می­ گفت که پدرسوخته ! مانع شده در باره شهادت سخنرانی کنم مگر صحبت قحط است خوب هر دو در باره شهادت سخنرانی می ­کنیم .

شگفت زده شده بودم ، شهادت حسین بعضی پرده­ ها را کنار زده بود .

خدا بیامرزد مرحوم استاد علی ­اکبر غفّاری را ، می­ گفت : این حدیث که می ­گوید : مِدادُ العلماءِ اَفضَلُ مِن دِماءِ الشُّهَداءِ . منظورش برتری سخن دانشمندان بر خون شهیدان نیست . این حدیث را بریده­ اند و به این صورت درآورده ­اند . می­ گوید : هنگام توزین اعمال در قیامت ، مرکّب دانشمندان از خون شهیدان بیشتر است ! نه اینکه بگوید نوشته­ های شیخ کلینی از خون امام حسین ارزشمندتر است ! نه ، می ­گوید : نشر دینِ حقّ ، بیشتر با پیام دانشمندان بوده تا خون شهیدان ! [ تلخیص مقباس الهدایة ، ص 247 ]

من امّا این سخن علی (ع) برایم تداعی می ­شود : فَالحَقُّ اَوسَعُ الاَشیاءِ فِی التَّواصُفِ وَ اَضیَقُها فِی التَّناصُفِ ! [ نهج­البلاغه ، خطبه 216 ] میدان حقّ برای‏ گفتن و بیان و خطابه و مقاله و داد سخن ­دادن وسیع ­ترین میدانهاست ، ولی‏ برای رعایت و تسلیم و عمل­ کردن تنگ­ ترین میدانهاست .

آن از حسّ مادرم که گویا گریه ­هایش مرا از کمین نجات داد . برویم سر یکی از رؤیاهایش : « شبی که تو مجروح شده بودی ، خواب دیدم شهید شده ­ای ، تابوتت جلو حیاط زیر همین درختهای درِ حیاط  بود و جمعیّت برای تشییع آمده بودند . من فریاد زدم : همة آنهایی که وقتی بچّه­ام زنده بود ، مخالف بودند ، از پای تابوت بچّه­ام بروند ، هیچ قاچاقچی و قاچاق ­فروشی پای تابوت بچّه­ام نباشد . جمعیّت ، تابوت را زمین گذاشت و به کنار دیوار رفت ، فقط پدرت و عمو علی­ رضا ماندند . عمو علی­ رضا گفت : چرا چنین حرفی گفتی ، حالا چکار کنیم ؟ بعد دو نفری از یک طرف ، دو پایة تابوت را گرفتند ، طرف دیگر تابوت که روی زمین بود ، خودش حرکت کرد ، جمعیّت بُهتشان زد ، و گفتند : حالا مادرش چنان حرفی گفت ، ما چرا تابوت را زمین گذاشتیم ؟! از پای دیوار به طرف تابوت هجوم آوردند . من از خواب پریدم ، گفتم : لا اله الا الله ! »

برویم سر همین لا اله الا الله ، گویا یکی از شبهای ماه رمضان بود ، با چند نفر از بچّه ­ها و علی ­اکبر شکوهی به باغشان رفتیم ، وقتی وارد باغ شدیم تاریک بود ، ترس مرا در بر گرفت .

گفتم : لا اله الا الله !

علی­ اکبر شکوهی خندید و گفت : این مهدی می­ ترسد از ترس می ­گوید : لا اله الا الله .

من گفتم : مگر لا اله الا الله گفتن بد است ؟

گفت : من کی گفتم بد است ؟ گفتم از ترس گفتی !

گفتم : تو از کجا می ­دانی که از ترس بود ؟

گفت : از اینکه تا وارد باغ شدیم که تاریک بود و درختها باغ را تاریک کرده­ اند تو لا اله الا الله گفتی .

خدا رحمت کند مرحوم علّامه طباطبایی را ، در تفسیر المیزان آورده است :

« وَ اذْكُر رَّبَّك فى نَفْسِك تَضرُّعاً وَ خِيفَةً وَ دُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ ... . » ، ( اعراف ، 7 / 205 )

ذكر و ياد پروردگار را به دو قسم تقسيم كرده ، يكى توى دل و يكى به زبان و آهسته ، آن گاه هر دو قسم را مورد امر قرار داده ، و امّا ذكر به صداى بلند را مورد امر قرار نداده بلكه از آن اعراض كرده ، و اين نه به خاطر ذكر نبودن آن است ، بلكه به خاطر اين است كه چنين ذكر گفتنى با ادب عبوديّت منافات دارد ، دليل اين معنا روايتى است كه از رسول خدا ( صلى الله عليه و آله و سلّم ) وارد شده كه در بعضى از جنگهايش با اصحابش طىّ مسافت مى­ كرد تا رسيدند به بيابانى هولناك ، و اتّفاقاً آن شب ، شبى تاريك بود يكى از اصحابش به صداى بلند تكبير مى ­گفت ، حضرت فرمود : آن كسى را كه شما مى­ خوانيد نه دور است و نه غايب ... . [ ترجمه تفسير الميزان ، مجلّد 8 ، ص 500 ]

خدا رحمت کند مادر بزرگم را ، خانه ­اش نزدیک مسجد سرپلی رو به روی منزل حسین شکوهی بود ، یک روز که آمده بود خانه ما ، ­گفت : بچّه حسین شکرالله ( یعنی همین علی ­اکبر شکوهی ) به پدر و مادرش گفته ؛ سحری بیدارش کنند تا روزه بگیرد ، پدر و مادرش حیفشان آمده ، گفته­ اند این که هنوز واجب نیست روزه بگیرد ، بیدارش نکرده ­اند ، حالا این بچّه بدون سحری روزه گرفته ، از صبح هر چه پدر و مادرش التماس می ­کنند که بیا روزه ­ات را باز کن ، سحری حتماً بیدارت می ­کنیم فردا روزه بگیر . او هم قبول نمی ­کند ، می­ گوید : ببینید کدامش بهتر است ؛ بیدارم کنید یا بیدار نکنید ؟!

من با خودم گفتم : عجب اراده­ ای ، عجب فکری !                 7 / 2 / 1391

عکس مزار شهدای فرومد در محلّه بالا

حسین عامری در کم ­تر از 100 روز به علی­ اکبر شکوهی پیوست !

* * * * * * * * * * * * *

هشتم اردیبهشت از سیّد احمد هاشمیانپور تلفنی پرسیدم : از حسین عامری چه خاطره ­ای داری؟

گفت : همان که مینی­ بوس ایستاد ، حسین نزدیک همانجایی که دفن شده ، پیاده شد چوپان / پدرش را ، که در دنبال گوسفندان بود ، بوسید و دوباره سوار مینی ­بوس شد .

در فرهنگ ما « آب » و « عاشورا » با هم پیوند خورده­ است ،

غروب عاشورای گذشته ( دهم محرّم 1433 برابر با 15 / 9 / 1390 )

در پیِ یافتن حوض بین راه فرومد و استربند بودم . این حوض بی ­آب و خراب و این غروب عاشورا

عکس

لطفاً عکسها را در نسخه pdf ببینید .

چنــــار یا درخت طـوبی

لطفاً نسخه مصوّر و pdf این متن را از اینجا دانلود کنید .

چـنــار  یا  طــوبـی ؟!

ابن ­یمین در « کارنامه » چند جا « جویبار » های فریومد را به « کوثر » و « درختان » کنار جویبارها را به « طوبی » تشبیه کرده است . و یک جا روشن کرده که منظور او از « درخت طوبی » ، « درختان چنار » است .

نشان خطّه فریومد آن است	که پنداری بهشت جاودان است
به هر سو جویباری همچو کوثر	درختش را چو طوبی بر فلک سر
	دیوان ابن یمین ، ص 576
ز طرف جویبارش زود مگذر	دمی در چار سوی او به سر بَر
زِ نُزهت همچو مینو روح­پَرور	روان در پای طوبی آبِ کوثر
	دیوان ابن یمین ، ص583
بر اطـرافـش چـو کـوثـر جویبـاری	چو طـوبی بر سر او هر چنـاری
	دیوان ابن یمین ، ص585

این اوضاع و احوال مربوط به زمانی بوده است که « آبِ کاریز بازار » جاری بوده و از داخل مسجد جامع تا پای بزرگ ­ترین و قدیمی ­ترین چنار کنونی فرومد که در « سرِ حمّام » قدیمی و « مسجد صاحب­ الزّمان » کنونی است ، می­آمده و با پیوستن به « آبِ کوشک » ، « هر دو آب » می­ شدند .

( آبِ کاریز بازار + آبِ کوشک = هر دو آب )

این آب جاری چون آب کوثر بود و درختان اطرافش چون درخت طوبی ! من از درخت چناری که حدوداً با چنار سرِ حمام بیست متر فاصله داشت و در سالهای 1352تا 1354 که در دوره ابتدایی بودم آن درخت را بریدند ! یادم می آید .

البته چنارهایی که در کنار جویبار « هر دو آب » بوده هم جای خود را داشته است . که در حال حاضر هم ، چند چنار پابرجاست . چنار لب استخر شهرستان هم به قدری بزرگ بوده که در روز سیزدهم نوروز سایه ­اش را بر سر بسیاری از مردم می ­گسترانده است و ... .

بیایید این درختان چنار / طوبی را که موجب شادابی و خرّمی است شمارش کنیم :

بیش از شصت اصله در داخل روستا به غیر از کلاته ها

شمایی که در فکر چنارها هستید ، دعایی که گاهی بر زبان پیرترها جاری است نثارتان :

« الهی مثل چنار شاخ و بال باز کنید . »         

شکرها می ­کنم در این ایّام	که تهیدست گشته ­ام همچو چنار
	دیوان ابن ­یمین ، ص 424

  10 / 5 / 1390

بستنِ آ ب به روی چنار !

این درختان با آب چقدر فاصله دارند که در حال جان کَندن هستند ؟! شنیده­ اید که حسین بن علی و فرزندان و یارانش کنار فرات بودند امّا آب را از آنها مضایقه/ دریغ کردند ؟! [ پس از پنجاه سال پژوهشی تازه پیرامون قیام حسین علیه السّلام ، مرحوم دکتر شهیدی ، صفحه174 ]

 شنیده ­اید که به جای آب دادن به کودکانِ حسین بن علی (ع) ، خیمه­ هـایشان را آتش زدند ؟ وقتی می ­شنوید دو جوان خـام برای تفریح و خوشگذرانی به یکی از کلاته­ های روستا رفته­ اند امّا هنگام بازگشت چناری را آتش زده­ و برگشته ­اند ، همین قصّه آتش زدن به جای آب دادن تداعی نمی­ شود ؟!

مرحوم دکتر شهیدی برای واقعۀ صفین و درگیری بر سر آب آورده است : « معاویه دستور داد نگذارند لشکر علی (ع) آب بردارند ... کار به درگیری کشید . لشکر علی (ع) سپاهیان معاویه را راندند و بر آب دست یافتند . امام فرمود : شامیان را از برداشتن آب مانع مشوید . » ، [ علی از زبان علی ، صفحه 119]

ویژگیهای حضرت علی (ع) این گونه گزارش شده است : « ... فراری را دنبال نمی ­کرد و شبیخون نمی ­زد و آب به روی دشمن نمی ­بست . » ، [ شیعه در اسلام ، مرحوم علامه طباطبایی ، صفحه 203 ]

مرحوم شهید مطهّری به استناد سخن علی ( علیه السّلام ) بستن آب به روی دشمن را ، دور از شهامت و فتوّت و مردانگی دانسته و آن را یک عمل ناجوانمردانه و کار غیرانسانی شمرده است . [ سیری در سیره نبوی ، صفحه 140  ؛ انسان کامل ،  صفحه110 ؛ حماسه حسینی / 1 ، صفحه 117 ]

علی (ع) در جنگ آب را به روی دشمن نمی ­بست امّا ما آب را به روی درختی که دوست ماست بستیم !

این درختِ چنار ، سایه ­اش را از سر کدام یک از ما دریغ کرده بود که ما آب را از آن دریغ کردیم ؟!  از کنارش جوانه زده ، یعنی نبض دارد و قلبش به کُندی می ­زند ! این درخت هنوز نمرده است به دادش برسیم !

کدام یک از ما به مرکز بهداشتی و درمانی مراجعه کردیم و در سایه درخت توت و چنار جلو درمانگاه نیاسودیم ؟ پاداش بخشندگی درخت ، خسّت ما بود ؟! یا پدران و نیاکان ما که بر لب هر جویباری ، درختانی نشانده بودند چنین سفارشی به ما کرده بودند ؟!

قرآن داستان صاحبان باغ را نقل می ­کند که سحرگاهان برای چیدن محصولات خود رفتند تا وقتی بر می­ گردند هنوز مردم خواب باشند و آنها مجبور به دادن « حقّ چشم » و پاسخ به « نگاه نیازمندان » نشوند ولی به جای باغ به داغ رسیدند ، انگار جلوتر چیده شده بود . ( قلم ، 68 / 17 ـ 25 )

نیاکان ما در کنار جویبارها ، درخت غَرس کرده بودند تا آن درختان از آبِ همین جویبارها سیراب شوند ، پرندگان بر شاخه هایشان لانه بسازند و از آب همین جویبارها بنوشند و گلّه­ ها نیز . نه تنها گلّه گوسفندان ، که گمار ؛ یعنی ، 100 یا 300 یا ... رأس گاو یا الاغ یکجا برای نوشیدن آب بر روی نهر آب حاضر می­ شدند و صاحبانِ آب ، خم به ابرو نمی ­آوردند . آسیابها با همین آبها می­ چرخید و حمّامها با همین آبها برقرار بود ، حوضها در میان راهها و باغها برای آشامیدن با همین آبها پُر می­ شد . نیاکان ما برای راحتی کار ، پایاب زده بودند و راه را برای برداشتن آّب نزدیک کرده بودند و معمولاً درب منازلی که چاهِ آب داشتند به روی مردم باز بود ، گاه چاه آب را مختصّ استفادة مردم حفر می ­کردند ؛ مثل چاه آبی که در جنب امامزاده سلطان سیّد احمد بود و گاه آب را وقف می ­کردند . با این همه ، محصولات باغهایشان دوچندان بود ، از وقتی ما نهرها را جدول ­بندی کردیم که آب به سرعت به باغهایمان برسد تا محصول بیشتری برداشت کنیم امّا آب را از پای درختان قطع کردیم و با نحوه کار گذاشتن جدولها ، آب را از گوسفندان منع کردیم حتّی فکر پرندگان را نکردیم . بَرَکت هم به سرعت رخت بربست !

گویا علی (ع) روی سخنش با ماست : « تَحتَفِرُونَ وَ لاَ تُمِیهُونَ ؛ چاه می ­کندید و به آبی نمی ­رسیدید. » ، [ نهج البلاغه ، خطبه 4 ، شهیدی ، صفحه12 ] زحمت می ­کشیم و رحمت نصیبمان نمی ­شود . آسمان و زمین بر ما تنگ گرفته ­اند !

« وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَ الأرْضِ وَ لَكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ . » ، ( اعراف ، 7 / ٩٦ )

اگر مردم قريه­ ها ايمان آورده و پرهيزكارى كرده بودند بَرَكت ­هايى از آسمان و زمين به روى ايشان مى ­گشوديم ، ولى تكذيب كردند ، و ما نيز ايشان را به اعمالى كه مى ­كردند مؤاخذه كرديم .

ما خسّت نشان دادیم که آسمان و زمین به ما خسّت نشان داد . خدایا ما را ببخش .

به اهل خطّه فریومد از طریق رضا	مگر به عین عنایت نظر فکند خدا
	دیوان ابن ­یمین ، ص 314

* * * * * * *

آب ، آب  

بابا آب  

بابا آب داد .

درخت سبز شد .

ما آب ندادیم .

درخت خشک شد .

درختکـاری		درخت­سـوزی
به دست خود درختی می ­نشانم		به دست خود درختی می ­شکانم
به پایش جوی آبی می ­كشانم		به پایش جوی آب را قطع­ كنانم
كمی تخم چمن بر روی خاكش		كمی سمّ چمن بر روی خاكش
برای یادگاری می ­فشانم		زِ روی کینه­ ورزی می ­فشانم
درختم كم كم آرد برگ و باری		درختم كم كم افتد برگ و بارش
بسازد بر سر خود شاخساری		بسوزد بر سر خود شاخسارش
چمن روید در آنجا سبز و خرّم		نروید جز در آنجا خَس و خاشاک
شود زیر درختم سبزه ­زاری		شود زیر درختم شوره­زارش
به تابستان كه گرما رو نماید		به تابستان كه گرما رو نماید
درختم چتر خود را می ­گشاید		درختم چتر ندارد تا گشاید
خنك می ­سازد آنجا را زِ سایه		خنك ­سازد آنجا را زِ سایه
دل هر رهگذر را می ­رباید		دل هر رهگذر را بِرُباید
به پایش خسته­ ای بی ­حال و بی ­تاب		به پایش خسته­ ای بی­ حال و بی ­تاب
میان روزِ گرمی می ­رود خواب		میان روزِ گرمی می ­رود خواب
شود بیدار و گوید : ای كه اینجا		شود بیدار و گوید : ای كه اینجا
درختی كاشتی ، روح تو شاداب		درختی سوختی ، روح تو مُرداب
عبّاس يميني­ شريف		نَه عبّاس نَه يميني نَه ­شريف / ابن ­سعد شِمالی ناشریف

30  / 6 / 1390

لطفاً عکسها را در نسخه  pdf  ببینید .

قانون برای حافظان قرآن در فریومد

لطفاً نسخه مصوّر و pdf این متن را از اینجا دانلود کنید .

تصويب قانونِ اعطاي مدرك كارشناسي و بالاتر به حافظان كلّ قرآن مجيد در مجلس شورای اسلامی در شانزدهم ارديبهشت 1375 بود . در سالهای بعد امتیازات استخدامی چون اعطا و ارتقای گروه ، احتساب امتیاز در نقل و انتقالات و سازماندهی و ... بر آن افزوده شد .

چنین قانونی یعنی وضع مقرّرات برای رفاه حال حافظان قرآن کریم ، در قرن هشتم برای حافظان قرآن فریومد صادر شده است .

* * * * * * *

مِن اِنشاءِ الصّاحبِ الفاضلِ الاَمیر محمودِ بنِ یمینِ الفَریومَدی فی سوادِ منشورِهِ

صَدَرَ عَن دیوانِ الصّاحبِ العادلِ علاءِ الدّینِ محمّدٍ

تربیةً و تقویةً لِلحفّاظ کلامِ ربّ العالمینَ و المعتصمین بِحبلِ اللهِ المتینِ .

  استفتاح ابواب سعادات یزدانی و استنتاج مقدّمات کرامات سبحانی و استقبال سُنَن سیّد المرسلین ـ علیه افضل الصّلوات و اکمل التّحیّات ـ میسّر و مهیّا و مشرب عذب آن مصفّی و مهنّی تواند بود ، و بر آراء ثاقبه و افکار صائبه اصحاب عقول و ارباب معقول و منقول پوشیده نماند که مستسعد ادراک این سعادت و مستثمر ثمرات این کرامت آن کس تواند بود که در تقویت سالکان شرایع شریعت و مقتفیان طرایق طریقت مساعی جمیله به تقدیم تواند  رسانید و متحمّلان اعباء « لَوْ أَنْزَلْنَا هَذَا الْقُرْآنَ عَلَى جَبَلٍ لَرَأَيْتَهُ خَاشِعًا مُتَصَدِّعًا مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ ... . » ، ( حشر ، 59 / ٢١ ) را زلال تربیت تواند چشانید .

شعر

هذی المَکارِمِ لا ثَوبانِ مِن عَدنٍ

خَیطاً قَمیصاً فَصارا بَعدَ اثمالاً

و چون صورت حال بر این منوال است بر ذمم همم اصحاب مکنت و ارباب بسطت واجب و لازم باشد در فراغ بال و رفاغ حال حفظه قرآن مستنیر و کتاب « ... أُحْكِمَتْ آيَاتُهُ ثُمَّ فُصِّلَتْ مِنْ لَدُنْ حَكِيمٍ خَبِيرٍ . » ، ( هود ، 11 / ١ ) کوشیدن و این طایفه را لباس اَمن و امان پوشیدن تا از سر فراغت و اطمینان به تلاوت آیات بیّنات قرآن اشتغال توانند نمود .

این مکتوب صادر شد تا نوّاب و متصرّفان فریومد ـ اَحسَنَ اللهُ اَحوالَهُم وَ اَدامَ عَلَی المَبرّاتِ وَ الخَیراتِ اَعمالَهُم ـ جماعتی حفّاظ را که اسامی ایشان مفصّل می­ گردد ؛ فلان و فلان و فلان و فلان و فلان چون تمغایی که به موجب حکم یرلیغ همایون و آل ­تمغاء مَیمون به تجدید مقرّر و معیّن و مقدّر و مقنّن شده است رسانیده باشند به هیچ وجه دیگر ؛

ـ از تکالیف و مؤنات دیوانی با ایشان خطابی نکنند .

ـ و با خراجات و عوارضات مزاحم و متعرّض نگردند .                                 

ـ و به بیگار و شکار تعرّض نرسانند .  

ـ و ایلچی و آینده و رونده و رَفَده به مساکن ایشان فرود نیایند .           

ـ و چارپایان ایشان را اولاغ نگیرند .

ـ و در ترفیه حال ایشان هیچ دقیقه مهمل نگذارند .

ـ و چنان سازند که به انواع امداد شکر متواصل و در تحریص و اکتساب این فضیلت و اقتنای این وسیلت جماعتی را که قائد توفیق رفیق گردد تا به حلیه حفظ کلام ربّانی متحلّی و به زینت ضبط آیات سبحانی متزیّن شوند داخل این حکم دانند و آن فرقه را بر قرار سایر حفّاظ از جمیع قلانات معاف و مسلّم شناسند .

تا ثواب آن در روزی که « ... لا بَيْعٌ فِيهِ وَ لا خُلَّةٌ وَ لا شَفَاعَةٌ ... . » ، ( بقره ، 2 / ٢٥٤ ) دستگیر همکنان گردد . اِن شاءَ اللهُ وَحدَهُ العَزیزُ در این باب تقصیر ننمایند و بر این جمله بروند و اعتماد نمایند . تحریراً فی کذا . 

[ دیوان ابن یمین فریومدی ، به نصحیح ؛ حسینعلی باستانی ­راد ، انتشارات کتابخانة سنایی ، چاپ دوم ، 1363 ، صص 712 ـ 713 ]

* * * * * * *

شعر : این ارزشها و بزرگواریها ، لباسهای عدنی / بُرد یَمانی نیست که نخ نما و کُهنه گردد.

تمغایی : نشان ، داغ ، علامت ، مُهری که در قدیم به فرمانهای شاهی می­ زده ­اند.

آل ­تمغاء : مهر با مرکّب سرخ که پادشاهان مغول بر فرمانها  می ­نهاده­ اند. مهر سرخ

قلانات : مالیاتها

یرلیغ : حکم و فرمان پادشاه

ایلچی : سفیر

اولاغ : بیگاری

مقتفیان : پیروان