هندوانه های جُوِین و عبّاس آباد
اقتصادِ سبزوار بر اساسِ زراعت بود و چون در آن وقت محصولِ تَریاکِ سبزوار نسبتاً زیاد بود و همچُنین « زیرۀ سبز » که در اصطلاحِ تجاری « کَراویه » خوانده می شد و این هر دو از اَرقامِ صادراتی بود ، رویِ هم گَردشِ پول در سبزوار به صورتی بود که یکی از مَراکزِ مُعتَبَرِ تجاری خُراسان محسوب می شد .
آبادترین بخشِ سبزوار جُوِین است که مرکزِ آن جُغَتای می باشد که نامِ این قَصَبه با نامِ پسرِ چَنگیز یکی است و همچُنین نام هِلالی جُغَتایی شاعرِ اَوایلِ دورنِ صَفَوی را به خاطر می آوَرَد که ظاهراً اهلِ استرآباد بوده است . جُوِین به صورتِ یک درّۀ طولانی است که آب فراوان دارد و زمینِ آن حاصلخیز است ؛ از جُمله هندوانه های بسیار بزرگی در آن به عمل می آید که در فصلِ هندوانه زنان پوستِ یک نصفِ هندوانه را به جای طشتِ رَختشویی استفاده می کنند و گاه هندوانه هایی را از آن حُدود به عُنوانِ تُحفه می آورند که عَجیب بُزرگ است و در عینِ حال شیرین و مَطبوع .
مرحومِ صاحب اختیار ( غُلامحُسین غَفّاری ) که از رِجالِ دورۀ ناصرالدّین شاه بود و تا این اَواخر یعنی بعد از رضاشاه حیات داشت ، نَقل می کرد وقتی به سِمَتِ والی خُراسان مَنصوب شدم و به آن صَوب می رفتم در عبّاس آباد که ابتدایِ سبزوار است برای صَرفِ چای و عَصرانه تَوَقُّف کردم . چادری زده بودند و من به داخلِ چادر رفتم و نشستم . هندوانه ای بسیار بزرگ داخلِ چادر بود که من چُنان هندوانه ای را نه دیده بودم و نه شنیده بودم . به یاد می آورم که شخصی با شمشیر آمده بود که هندوانه را پاره کند . آن طَرَفِ هندوانه نشست و من که این طَرَفِ هندوانه نشسته بودم نه او و نه شمشیرش را نمی دیدم ؛ هر چند آن شخص قَدری کوچک اَندام بود . سپس اَفزود که تحقیق کردم معلوم شد که در آن حُدود رَسم است که برایِ تربیتِ هندوانه ای چُنین بزرگ ، دورِ گَوَن را می کَنند تا به ریشۀ گَوَن که معمولاً در عُمق زمین است برسند ، ساقۀ گَوَن را قطع می کُنند و بالای ریشه را چهار قاچ می بُرَّند و یک تُخمِ هندوانۀ مَرغوب در وَسَطِ آن می گُذارَند و قَدری خاک می پاشند و پس از آنکه بوتۀ هندوانه سبز شد بِه تَدریج پایِ آن خاک می دهند تا بوته به رویِ زمین برسد . هندوانه ای که از پیوَندِ بوته با گَوَن به دست می آید چُنین بزرگ می شود .
دیده ها و شنیده ها ( ناشنیده هایی از تاریخِ مُعاصر ) ، محمّد فضایلی ، به اهتمامِ سودابه فضایلی ، نشر قَطره ، چاپ اوّل ، 1398 ، ص 179 ـ 180
myaghoutian@yahoo.com