خطّه فریومد/ فرومد  (تاریخی،علمی،فرهنگی)

 لطفاً نسخه مصوّر و pdf این متن را از اینجا دانلود کنید .

چون در آستانه ماه رمضان هستیم ؛ قسمتی از مقدّمه کتابِ دعای حکیم ­الدّین فریومدی به نام « الحکمةُ فی الاَدعِیَةِ وَ المَوعِظَةُ لِلاُمَّةِ » از روی نسخه خطّی آن نوشته شد .

* * * * * * * * *

یقین باید دانست که ، راجی از ماسوی الله ( امید وار از غیر خدای ) ، ناجی نیست و طالب مآرب از غیر او ، جز خایب نِه ،

به گزاف نگفته ­اند و دُرّه یتیمه / شعر

از سر جَهل تَسفِیه ، مگر همای همایون طلعَتِ « قُلْ : مَنْ يُنَجِّيكُمْ مِنْ ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ ؟ ... . » ، ( انعام ، 6 / ٦٣ ) سایه بر سر تو نیفکنده است . یا شهباز بلندپرواز « وَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ ، لا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَكُمْ وَ لا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ . » ، ( اعراف ، 7 / ١٩٧ ) بر نَشیمِن کاخِ صِماخِ تو آرام نگرفته است یا خود خواجه از شَراب غُرور چُنان مست گشته و به سَراب زور چُنان مغرور شده که به هیچ وقت گوش هوش به نوای عندلیب خوش ­نغمه « وَ مَا بِكُمْ مِنْ نِعْمَةٍ فَمِنَ اللَّهِ ثُمَّ إِذَا مَسَّكُمُ الضُّرُّ فَإِلَيْهِ تَجْأَرُونَ . » ، ( نحل ، 16 / ٥٣ ) نداده است و در هیچ حال از احوال در مبادی و مقاطع « إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ عِبَادٌ أَمْثَالُكُمْ فَادْعُوهُمْ فَلْيَسْتَجِيبُوا لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ . » ، ( اعراف ، 7 / ١٩٤ ) نظری عاقلانه نفرموده تا بر ضمیرِ منیر و خاطرِ عاطر روشن و محقّق گردد که ،

و بدان که اگر کسی دیگری به جز حضرت عزّت در ایجاد فعلی چون ایصال منفعتی یا دفع مضرّتی مثلاً مؤثّر تامّ باشد ، دو مؤثّر بر یک فعل جمع تواند آمد و آن فعل از آن جهت که اثر ایشان باشد ، بدیشان محتاج باشد و از آن جهت که هر یکی از ایشان مؤثّر تامّ­ اند به هر یکی از ایشان ، مستغنی باشد از ایشان ، و این محال است پس دو مؤثّر نباشد ، پس از دیگری ضَلالت و غَوایت باشد . فَذلکَ قَولُهُ تَعالی : « يَدْعُو مِنْ دُونِ اللَّهِ مَا لا يَضُرُّهُ وَ مَا لا يَنْفَعُهُ ، ذَلِكَ هُوَ الضَّلالُ الْبَعِيدُ . » ، ( حجّ ، 22 / ١٢ ) و نتوان گفت که ؛ « چرا نشاید که غیر او مؤثّر باشد نه او ( جَلَّ جلالُهُ و تَعالی ) ؟ » چه غیر او را چون وجود نباشد چه فعل باشد ؟! فی ­الجمله از عاجزی مسکینی درویشی که وجود نداشته باشد ، چه جویند و از او خود چه گویند ؟! ما که باشیم که اندیشه ما نیز کنند ؟! ...

دریغ باشد ، ما چُنین تشنه و زُلال وِصال ، همه عالم گرفته مالامال ، امّا هر کاری را اصول و فروعی معیّن است و شرایط و ارکانی مبیّن که با وجود عدم مراعات آن ، حُصُول آن امر ممتنع باشد . پس خطاب « ممکن » با حضرت عزّت « واجب » ( جَلَّ جلالُهُ ) بی­ تعلیم معلِّمی مُؤیَّد و ارشاد مُرشِدی مُرشَد میسّر و ممکن نگردد . جَلَّ جَنابُ الحَقِّ أن یَکونَ شَریعَةً لِکُلِّ وارِدٍ وَ أن یَطَّلِعَ عَلَیهِ اِلّا واحِدٌ بَعدَ واحِدٍ ، تَاللهِ لَولا اللهُ ما اهتَدَینا ، وَ لا تَصَدَّقنا وَ لا صَلَّینا .

و از اینجاست که صدّیق ... ( رَضِیَ اللهُ عَنهُ ) با وُجُود فَصاحت و بَلاغَت که طبیعَت و غریزت او و قوم او بود با حضرت رسالت می ­گوید : « عَلِّمَنی دُعاءً ، اَدعو بِهِ فی صَلَواتی » . پس معلوم شد که دعا را شرایط و آدابی است که به علم عَربیّت و قُوّت بَلاغَت و فَصاحَت برآن واقف نتوان شد و جز به اذن شارع در آن شروع نتوان کرد . پس مُحَرّر این کلمات و مُسَوِّد این اوراق مُحَمَّد ِبنِ ­ عَلِیّ ­ النّاموس­الخوارِیِ مَحتِداً الفَریومَدی مَنشَاءً و مَولِداً ( تابَ اللهُ عَلَیهِ )  به سبیل تحصیل ، آن آداب و شَرایط پیدا کرده و این کتاب جمع کرد و بر دو قسم علمی و عملی منقسم گردانید و روایات آن از کُتُب اَحادیث و اَدعیَه معتَبَره باز نمود . بر این تفصیل ؛

اَلقِسمُ الاَوَّلُ فی المَباحثِ العِلمیّةِ وَ فیهِ ثَلاثَةَ عَشَرَ باباً

اَلبابُ الاَوّلُ ؛ فی تَعریفِهِ

اَلبابُ الثّانی ؛ فی صیغَتِهِ

اَلبابُ الثّالِثُ ؛ فی مَذهب مَن یَترُکُ الدّعاءَ 

اَلبابُ الرّابِعُ ؛ فی مَذهب مَن یَدعو

اَلبابُ الخامِسُ ؛ فی مَعنَی الاِجابَةِ

اَلبابُ السّادِسُ ؛ فی اَنواعِ الاِجابَةِ

اَلبابُ السّابِعُ ؛ فی زَمانِهِ

اَلبابُ الثّامِنُ ؛ فی مَکانِهِ

اَلبابُ التّاسِعُ ؛ فی آدابِ الدّاعِی

اَلبابُ العاشِرُ ؛ فی شَرائِطِ الدُّعاءِ

اَلبابُ الحادیَ عَشَرَ ؛ فی فَضیلَةِ الدُّعاءِ

اَلبابُ الثّانیَ عَشَرَ ؛ فی فَضیلَةِ التَّسبیحِ ( سُبحانَ الله ) وَ التَّحمِیدِ ( اَلحَمدُ لِلّهِ ) وَ التَّهلیلِ ( لا اِله اِلّا اللهُ ) وَ التّکبیرِ ( اَللهُ اَکبَرُ ، اللهُ اَکبَرُ لا اِلهَ اِلّا اللهُ ، اَللهُ اَکبَرُ وَ لَهُ الحَمدُ ) وَ التّمجید ( از او به بزرگی یاد کردن ) وَ الاِستِعاذَةِ ( پناه گرفتن به خدای ، اَعوذُ بِاللهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیمِ ) وَ الاِستِغفارِ وَ التّوبَةِ وَ الصّلوةِ ( درود ) عَلَی النّبیِّ صَلَّی اللهُ عَلیهِ وَ سَلَّم وَ ثَوابِ کُلِّ مِنها .

اَلبابُ الثّالِثُ عَشَرَ ؛ فی بَیانِ الاِسمِ الاَعظَمِ

القِسمُ الثّانی فِی العَمَلیّةِ وَ فیهِ عَشرَةُ اَبوابٍ

اَلبابُ الاَوّلُ ؛ فی اَدعیّةِ المُوَظَّفَةِ عَلَی ساعاتِ الاَیّامِ وَ اللیالی

اَلبابُ الثّانی ؛ فی وَظائِفِ الشُّهورِ

اَلبابُ الثّالِثُ ؛ فِی الاَدعیّةِ فی حالاتٍ تَقَعُ

اَلبابُ الرّابِعُ ؛ فِی الصّلَواتِ النّافِلَةِ

اَلبابُ الخامِسُ ؛ فی دَعَواتٍ مُستَجابَةٍ

اَلبابُ السّادِسُ ؛ فی الاَحرارِ

اَلبابُ السّابِعُ ؛ فِی التَّعاویذِ

اَلبابُ الثّامِنُ ؛ فی اَدعیّةِ الاَنبِیاءِ

اَلبابُ التّاسِعُ ؛ فی اَدعیّةِ الاَئِمّةِ وَ الصُّلَحاءِ

اَلبابُ العاشِرُ ؛ فی مُتَفرِّقاتٍ

... و چون از بهر تسمیّه این کتاب ، با کتاب ربّانی بر سبیل تَفأُّل رجوع کرد این آیت روی نمود که ؛

« اُدْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ ... . » ، ( نحل ، 16 / ١٢٥ ) آن را کتابُ « الحکمةِ فی الاَدعِیَةِ وَ المَوعِظَةِ لِلاُمَّةِ » نام نهاد . اِن شاءَ الله که این عمل به حضرت عزّت مقبول افتد و روز فروماندگی دستگیری کند . وَ اللهُ لا یُخَیّبُ الرّاجیَ اذا رَجاهُ وَ یُجیبُ الدّاعِیَ اِذا دَعاهُ .