خطّه فریومد/ فرومد  (تاریخی،علمی،فرهنگی)

لطفاً نسخه مصوّر و pdf این متن را از اینجا دانلود کنید .

حافظ شيخ بن محمّد بن محمّد نسائي در 9 رمضان المبارك 715 « التّلخيص في التّفسير » را کتابت کرده و در پایان آن نوشته است :

« این تفسیر در مدرسه معموره عمادیّه فریومد که خدا آن را از آفات زمان مصون بدارد کتابت شد . »

شیخ محمّد عزیزی ـ مفسّر قرآن کریم

مرحوم ملّا حبیب ­الله عزیزی سه پسر داشت ؛ شیخ محمّد ، میرزا علی ، شیخ حبیب . میرزا علی در فرومد ساکن بود و برای مردم در محلّه بالا منبر می­رفت و شیخ حبیب در نیشابور ساکن و در کسوت روحانی ، معلّم مدرسه راهنمایی بود . شیخ محمّد در نجف و قم ساکن بود و نهایت در حرم حضرت معصومه دفن شد .

تکّه کلام مرحوم شیخ محمّد « حاصلش » بود ، من کودک که بودم او در حسینیّه محل پشند منبر می­ رفت . از او تنها همین تکّه کلام در خاطرم مانده است . اخیراً متوجّه شدم که زندگی شیخ محمّد حاصلش « الجديد فی تفسير القرآن المجيد » ( در هفت مُجلّد ) ، بوده است .

مطالب ذیل به نقل از جناب شیخ محمّد شاهرودی ( زینلی ) در تاریخ 8  و 12 / 8 / 1390 به صورت تلفنی است : « مرحوم شیخ محمّد دارای عزّت نفس بود .  من چهار خاطره از ایشان دارم ؛

1 ـ مرحوم شیخ محمّد می ­گفت : در ایوان طلای نجف به مرحوم شیخ عبّاس قمی گفتم : چرا نگفته ­ای که امام رضا در فرومد چه گفت ؟ مرحوم شیخ عبّاس قمی گفت : من محدّث ­ام . آنچه را علّامه [ مجلسی ] نقل کرده ، من همان را نقل کرده ­ام ؛ قال ما فیه ما قال .

2 ـ می ­گفت : یک مجلّد تفسیر را به علامه طباطبایی دادم ، گفتم : ببینید اگر به درد می­ خورد چاپ کنم و گر نه ، نه . بعد از چند روز علّامه گفت : خیلی خوشحال شدم از حرفت که گفتی : اگر به درد می ­خورد . چون بعضیها فقط از من می­ خواهند که بر کتابشان تقریظ بنویسم . کتـاب شما خـوب است ، هم به همه موارد اشاره کرده­ ای ، هم مختصر است .

3 ـ می ­گفت : به دختر امـام ، خانم مصطفـوی گفتم : شما ممنوع نیستید امانتی را به شخص امام بدهید ؟ گفت : در مورد شما نه . یک مجلّد تفسیر به ایشان دادم . امام یک هدیه بزرگی فرستاده و گفته بود : باور نمی ­کردم آقا شیخ محمّد چنین تفسیری بنویسد .

4 ـ مرحوم آقای عزیزی چند سال در نجف همسایه امام بودند . می ­گفت : امام در قم به منزل ما آمد و 20 دقیقه نشست . مرحوم آقای توسّلی گفت : امام به شما خیلی ارادت دارند که 20 دقیقه نشستند در جاهای دیگر کم­ تر می­ نشینند . می ­گفت : وقتی در قم درب مساجد را می ­بستند ، ارتشیها درب مسجد ما

را نمی ­بستند ، می­ گفتند این شیخ خوبی است ، خودشان هم گاهی توی مسجد می ­آمدند چون ما برای ارتشیها چای می ­بردیم ، آنها هم خوششان آمده بود . ( پایان مطالب جناب شاهرودی )

در تاریخ 7 / 5 / 1391 این مطالب تلفنی برای فرزند آن مرحوم ، دکتر جواد عزیزی خوانده شد . گفت : مرحوم پدرم از قول علامه طباطبایی نقل می ­کرد که « شما در تفسیرتان هم به همه موارد اشـاره کرده ­ای ، هم مختصر است و هم عربی است . » و در مورد آمدن امام به منزل آقای عزیزی گفت : من و ابوی با هم بودیم آن موقع من کلاس چهارم دبیرستان بودم .

در سایت آية الله العظمى شمس­ الدّين واعظي از مرحوم شیخ محمّد عزیزی / سبزواری به عنوان یکی از اساتید سطح عالی ایشان یاد شده است .

آية الله العظمى المرجع الديني الشيخ شمس الدين الواعظي ... تلقى دروس السطح العالي على يد أساتذة كبار منهم آية الله الشيخ مجتبى اللنكراني ( قدّس سرّه ) ، آية الله الشيخ كاظم التّبريزي ( قدّس سرّه ) ، آية الله الشيخ محمّد السّبزواري ( قدّس سرّه ) ، ...

شیخ محمّد سبزواری « عزیزی » ( 1318 ـ 1409 ق )

شیخ محمّد فرزند حبیب ­الله سبزواری « عزیزی » ، از فضلا و مفسّران قرآن کریم بود . وی به سال 1318 ق در روستای ( فرومد ) واقع در بین سبزوار و شاهرود دیده به جهان گشود .

در حوزه­ های علمیّه

سبزواری پس از آموختن مقدّمات ، در سنین جوانی به مشهد مقدّس مهاجرت کرد و به تحصیل خود ادامه داد و یکی از مقرّبین آیت ­الله حاج سیّد حسین طباطبایی قمی گردید و همراه ایشان در سال 1354 قمری به عتبات عالیات سفر و در کربلای معلّا اقامت نمود و از محضر آن رادمرد به مدّت چند سال نیز استفاده نمود و پس از ارتحال آیت ­الله قمی به نجف اشرف رفت و از محضر آیت ­الله میرزا عبدالهادی شیرازی بهره­ مند گردید ، و با عدّه ای از فضلا به تدریس و مباحثه پرداخت . وی در سال 1380 ق به ایران مراجعت و در قم سکونت اختیار کرد و مسجـد « باب الجنّة » که در انتهای خیابان چهارمردان واقع است به همّت ایشان احداث گردید و به اقامه جماعت و ارشاد در آن مسجد همّت گماشت .

از آثار او

1 ـ « الجديد فی تفسير القرآن المجيد » در هفت مُجلّد .

2 ـ مختصر تفسیر الجدید . [ ارشاد الاذهان الى تفسير القرآن‏ ]

درگذشت و اعقاب

وی در روز چهارشنبه 22 / ذی حجّه / 1409 ق به سنّ 91 سالگی در اثر کهولت سنّ در قم درگذشت و جسدش روز پنج­ شنبه تشییع و در داخل حرم حضرت معصومه علیها ­السّلام به خاک سپرده شد . 

فرزندانش :

1 ـ حاج حامد 2 ـ آقا حسن 3 ـ آقا محسن 4 ـ آقا معالی 5 ـ آقا جواد .

منابع      

 [ تربت پاکان قم ، مجلّد سوم ، شرح حال مدفونین در سرزمین قم ، عبدالحسین جواهرکلام ، انتشارات انصاریان ، قم ، چاپ اوّل ، 1382 ، صص 1658 ـ 1659 ] 

الجديد فی تفسير القرآن المجيد

اين تفسير به زبان عربى ، و در هفت مجلّد و سبك آن تحليلى و توضيحى است .

هدف ارائه توضيح پيام قرآن با كمك قرآن و روايات اهل بيت (ع) و پرهيز از بحثهاى فنّى و استدلال و ذكر وجوه و احتمالات است . روش مفسّر توضيح جمله‏ ها و كلّ كلام و تبيين پيام آيه است ، نه مفردات ، اِعراب يا لغت ؛ مگر در جايى كه لغات مشكل و غريب قرآن مطرح باشد . سبزوارى منابع تفسيرى خود را ياد نمى‏ كند و تلاش دارد با عبارات مختصر و ساده مطالب تفسيرى را بيان كند و خواننده آشنا به زبان عربى را به نكات اصلى و مهمّ آيه راهنمايى كند . با اين همه به برخى بحثهاى موضوعى پيرامون آيه توجّه دارد . در آغاز تفسير ، مقدّمه‏ اى در شرح مباحث نظرى تفسير يا علوم قرآن ، حتّى روش تفسير و انگيزه نگارش در برندارد . روش ورود و خروج در مباحث تفسيرى به اين شكل است كه در آغاز چند آيه‏ اى را ذكر مى ‏كند ، آنگاه در فضيلت سوره و آيه و ثواب قرائت آنها و مسائلى از قبيل مكّى و مدنى بودن سوره و آيه توضيح مى‏ دهد ، سپس به صورت تحليلى آيه را تفسير مى ‏كند . نخستين چاپ اين تفسير در بيروت در سال 1402 توسط دارالتّعارف ( فرزند مفسّر ) منتشر شده است .

[ تفسير و تفاسير شيعه ، عبدالحسين شهيدى صالحى ، ناشر : حديث امروز ، ص 373 ـ 374 ، به نقل از ؛ دانشنامه قرآن ، بهاءالدّين خرّمشاهى ، ج 1 ص 688 ]

ارشاد الاذهان الى تفسير القرآن‏

نام : محمّد سبزوارى نجفى‏  صاحب تفسیر ارشاد الاذهان الى تفسير القرآن‏

محل تولّد : روستاى فرومد واقع در بين سبزوار و شاهرود

استادان : آيت ­الله حاج سيّد حسين طباطبایى قمى‏ ، آيت ­الله ميرزا عبدالهادى شيرازى و آيت­ الله سيّد ابوالقاسم خويى « ره » 

شاگردان : شاگردان خاصّی برای ایشان ذکر نشده است . 

معرّفي تفسير : تفسير « ارشاد الاذهان فى تفسير القرآن » به زبان عربى و در صدد تفسير تمامى قرآن به شيوه اختصار و ايجاز در يک مجلّد بزرگ ( قطع رحلى ) مى ‏باشد . اين تفسير به مثابه خلاصه تفسير « الجديد » مصنّف مى ‏باشد که در 7 مجلّد تدوين شده است تفاوت اين تفسير با الجديد فقط در تلخيص آن است ، و از جهت روش و شيوه ورود و خروج به بحثها تفاوت چندانى با آن ندارد .

تلخيص هاى انجام گرفته در مواردى از قبيل : خلاصه کردن احاديث نقل شده ، عدم تعرّض به اقوال که در الجديد به وفور به چشم مى‏ خورد ، حذف توضيحات ، حذف دسته آيات ابتداى هر بحث ، حذف برخى وجوه و احتمالات ، مى ‏باشد .

مصنّف سعى نموده عين کلمات و جمله‏ ها را به کار برد و در واقع اين تفسير با کنار هم گذاشتن عباراتى از الجديد ، پديد آمده است . البتّه طرح نشر آن به صورت وسط بودن مصحف و تعبيه تفسير همان آيات در اطراف آن ، از طرف ناشر ( که فرزند مفسّر مى ‏باشد ) ارائه شده است .

روش اين تفسير به مانند « الجديد » تحليلى ، اجتهادى مى ‏باشد ، منتهى با برگزيدن روش اختصار و ايجاز ، مخاطب اين تفسير کسانى هستند که آگاهى کافى به زبان عربى داشته و طالب فهم بيشتر آيات قرآنى هستند ، و براى متوسّطين از مردم قابل استفاده خواهد بود . قلم مفسّر ، شيوا و بدون تعقيد است و اين ، فهم آن را براى مخاطب سهل و آسان نموده است . مفسّر سعى نموده مباحث خود را در محدوده ظاهر الفاظ و معانى حقيقى و مجازى آن مطرح نمايد ، بنابراين از تأويلات و مطرح کردن بطون گوناگون ، پرهيز نموده است .

روش تفسیر : در هر سوره با ذکر نام آن ، مکّى ، مدنى بودن ، عدد آيات به همراه فضل سوره و وجه تسميه آن ، آغاز مى ‏گردد . سپس به تفسير آيه به آيه به شکل مختصر مى ‏پردازد . با وجود اختصار ، توجّه خود را به بحثهاى لغوى و ادبى نشان مى ‏دهد ، و در بيان معانى برخى لغات از آيات ديگر نيز به عنوان تأييد و استشهاد کمک مى ‏گيرد . مانند معناى هدايت در صفحه 6 . نقل روايات را نه به تفصيل و کثرت « الجديد » بلکه به شکل کم و خلاصه در اينجا حفظ نموده تا رنگ روايى بودن منش تفسيرى وى ، پابرجا بماند . از شيوه تفسير قرآن به قرآن نيز بهره گرفته ، در تفسير آيات ، گاه به آيات ديگر استناد مى‏ نمايد مانند آيه 58 سوره بقره ص 14 . البتّه در دو بخش اخير، جنبه عمومى نداشته است . داستانها و قَصَص قرآنى را در حدّ آيات مطرح نموده و مختصر توضيح اضافى را در آنها دارد ، مانند آيه 67 سوره بقره ص 16 ، داستان بقره . شأن نزول آيات را به ميزان کم ، مطرح مى ‏نمايد و از آن در توضيح آنها کمک مى‏ گيرد . ديدگاه شيعى خود را به طور ملايم و بدون ايجاد حساسيّت و يا توهين به مخالفين ، در آيات فقهى مانند وضو و خمس و آيات ولایى مانند آيه مباهله ، آيه اکمال ، آيه برائت و ... ، نشان مى ‏دهد . 

آثار مفسّر : دو تفسير به نامهاى 1- الجديد فى تفسير القرآن المجید در هفت مجلّد ، 2- ارشاد الاذهان الى تفسير القرآن ( تفسير مورد بحث ) مى ‏باشد . 

نرم­ افزار « جامع التّفاسیر »

علاقه­ مندان می ­توانند متن عربی « الجديد فى تفسير القرآن المجید ( در هفت مجلّد ) » و « ارشاد الاذهان الى تفسير القرآن » را در نرم­افزار « جامع التّفاسیر » جستجو کنند . 

نرم‌ افزار كتاب‌ « الجديد فی تفسير القرآن المجيد » ـ ويژه تلفن همراه

به گزارش خبرگزاری قرآنی ايران ( ايكنا ) ، نـرم ‌افـزار مجلّـدات كتاب تفسير « الجديد فی تفسير القرآن المجيد » ( در هفت مجلّد ) ، تأليف محمّد بن حبيب ‌الله سبزوارى نجفى و ويژه‌ تلفن همراه ، با قابليتهايی مانند امكان جست و جو در متن و امكان ارسال متن حديثی از طريق پيامك در مركز تحقيقات رايانه‌ ای قائميّه اصفهان توليد شده و برای استفاده علاقه‌ مندان در پايگاه اينترنتی اين مركز قرار گرفته است .

http://www.iqna.ir/fa/news_detail.php?ProdID=813499

بنابراين گزارش ، متن كتاب هفت ‌مجلّدی « الجديد فی تفسير القرآن المجيد » ، در انتشارات « دارالتّعارف للمطبوعات » ب‍ی‍روت‌ در لبنان چاپ شده و نرم‌ افزار آن به دو صورت فايلهای مجزا و مجموعه یکجا در پايگاه اينترنتی مركز تحقيقات رايانه ‌ای قائميه اصفهان قرار گرفته است .