چَـوَز

چَـوَز : بوتۀ گیاهی است به غایت سفید و شبیه است به دِرمنَه که آن را ژاژ و چغز هم خوانند .

در اُردیبهشت و خُرداد ماه که توتها می ­رسد ، بعضی از آنها برای تازه ­خوری از درخت با دست چیـده می­ شود یا با پا و تکاندن روی زمین یا توی چادُرشب شانده [ افشاندن ] می­ شود امّا قسمتی از آن موقعِ شاندن یا با آمدنِ باد پای درخت روی زمین می ­ریزد . تکلیفِ آن توتها چیست ؟

بله ؛ باید آنها را جمع کرد و تمییز کرد و خورد . توتهای اضافه را چه باید کرد ؟ توتهای اضافه را می ­توان همان زیرِ درخت نگاه داشت تا خشک شود بعد به عنوانِ توتِ خُشک استفاده کرد . برای آنکه توتها لگد و پامال نشود یا حیوانهایی مثلِ شغال به آنها آسیب نرسانند یا نخورند . باید « چَـوَز » چید . یعنی روی توتها را شاخه ­های نازکِ درخت گذاشت .  

« چَـوَز » در فرومد به معنای « پَهـن / پَهـن کردن » به کار می ­رود . اگر کسی دُوْر و بَرِ خودش را با گذاشتنِ وسایل شلوغ کرده باشد ، گفته می ­شود : « چُو دَوری خودِتِه چَوَز بچندِه ؟ » چرا دُوْرِ خودت را چَـوَز چیده ­ای ؟ چرا دُوْرِ خودت این قدر چیزی پَهـن کرده­ ای ؟

یک بوتۀ هیزم هم که در بیابانهای فرومد می­ روید « چَـوَز » نام دارد . شاید پَهـن و سفید و تمییز بودن این بوته موجب شده ابتدا آن را زیرِ درختِ توت برای خُشک کردنِ توتها بگذارند ، بعـدها به شـاخه­ های درختـان و ... که به جـای آن بوته زیرِ درختـانِ توت گذاشته ­اند هم « چَـوَز » گفته­ اند ! البتّه  چَـوَز از نور مستقیمِ خورشید و سیاه شدنِ توتها هم جلوگیری می کند . می ­توان برای تمییز ماندنِ توتها ابتدا پارچه یا چادُرشبی پَهـن کرد و چَـوَز را روی آن گذاشت .  

امسال مادرم با گذاشتنِ چادُر و چَـوَز زیرِ درختانِ توت برای خودش کاسبی کرد ! او توتها را برای خُشک کردنِ کامل به خانه می ­آورد توی مَجمعه می ­ریخت و روی یک سبد زیرِ آفتاب می ­نهاد تا هم کاملاً خُشک شود و هم مورچه داخلِ توتها نرود . بعد هم پُوخه­ ها و توتهای سیاه را از بینِ توتها بَر می ­داشت . از من خواست توتهای خُشک را برایش بفروشم .

ششصد و پنجاه هزار تومان شد ، حدودِ یکصد و پنجاه هزار تومان هم برای اعضای خانواده ماند . اگر حدودِ دویست هزار تومان هم توتهای تازه که اعضای خانواده خوردند حساب شود ، جمعاً یک میلیون تومان می ­شود . یعنی یک زنِ شصت ـ هفتاد سالۀ روستایی از دو یا سه درختِ توت می ­تواند حدودِ یک میلیون تومان درآمدزایی داشته باشد . شاید اگر فکری برای فروشِ توتِ تازه شود درآمدِ حاصله بیشتر شود .