لطفاً نسخه pdf این متن را از اینجا دریافت کنید .

درس دوم کتاب تاریخ ادبیات ایران و جهان ( 2 ) از صفحه­ 12 تا 21  درباره­ سه تن از شاعران سده­ هشتم هجری قمری است . ( خواجوی کرمانی ، ابن­ یمین ، عُبید زاکانی ) از صفحه­ 14 تا 17 آن در باره­ ابن ­یمین است . که در اینجا می­ خوانیم .

ابن ­یمین و قطعه­ سَرایی فارسی

دکتر محمّدجعفر یاحقی

ابن­ یمین ، شاعر شیعه مذهب عصر سربداران در قریه­ ی فریومد ، آبادی ­ای از ولایت جُوین خراسان ، زاده شد .

در آن ایّام ، سربداران در خراسان قدرت یافته بودند و ابن­ یمین نظر به علاقه ­ای که به آن­ ها داشت ، بسیاری از شاهان و اُمرای سربداری را ستود . او مدّتی را در سبزوار نزد سربداران به سر بُرد و ناظر برخی کشمکش­ ها و جنگ­ های آنان با ایلخانان بود . ابن­ یمین مردی قانع و گوشه­ گیر و دهقان ­پیشه بود . او خود می ­گوید :

این جهان مزرعه ­ی آخرت است ..... هر چه خواهد دلت ای دوست بکار

دهقنت پیشـه گـرفت ابـن ­یمیـن ..... تـا هــم از کِشـت خــودش آرد بــار

دیوان ابن­ یمین ، ص 244

مضامینی اخلاقی را در قطعات خویش درج کرد و به هنر قطعه­ سَرایی ـ به ویژه خَلق قَطَعات مشتمل بر پند و اندرز ـ نام ­بردار گشت .

سالهای پایانی حیات ابن ­یمین در سبزوار و فریومد به قناعت و درویشی گذشت و سرانجام در سال 763 هجری بدرود زندگی گفت .

موضوع قصیده­ های ابن­ یمین مـدح و مَنقبت امامان شیعه و مضمون غزل­ هایش به شیوه­ ی معمول شاعران ، عشق و دلدادگی است . در مجموع دیوان او فراز و فرود بسیار است . [ دیوان اشعار ابن­ یمین را حسینعلی باستانی­ راد در تهران چاپ کرده است . ] قصاید و غزلیاتش ارزش ادبی ممتازی ندارند امّا همه­ ی قدرت شاعری و قریحه ی وی در نظم قطعات اخلاقی آشکار و درخور توجّه است . مضامین ابن ­یمین از نتایج حکمت عملی مایه می ­گیرد و در قالب تشبیهات و تمثیلات بدیع عرضه می­ شود .

در شعرِ او قناعت ­پیشگی ، ستایش شده و بی ­اعتباری دنیا مورد تأکید قرار گرفته است .

قناعت

دو قرص نان اگر از گنـدم است اگر از جـو ..... دو تای جـامه اگـر کُهنه است گر از نو

به چار گوشه­ ی ایوان خود به خاطرِ جمع ..... که کس نگوید از این­جای خیـز آنجا رو

هـــــــزار بــار نکــوتـر بـه نــزد ابـن ­یمیـن ..... زِ فـرّ مملکـت کی­ قبــاد و کی ­خسـرو

دیوان ابن ­یمین ، ص 504

ای دل غم جهـان مخور ، این نیز بگذرد ..... دنیــا چــو هست بـر گـذر ، ایـن نیـز بگـذرد

گر بَد کند زمانه ، تو نیکـو خصــال باش ..... بگذشت ازین بسی به سر ، این نیز بگذرد

یک حملـه پـای دار که مــردان مــرد را ..... بگـذشت ازین بسـی بتـــر ، این نیـز بگـذرد

ابن ­یمین ز مـوج حـوادث مترس از آنک ..... هـر چنــد هست بـا خطــر ، این نیـز بگـذرد

دیوان ابن ­یمین ، ص 370

خودآزمایی ­های نمونه

ـ غزل های ابن ­یمین چه مضمونی دارد ؟

ـ در دو بیت زیر از « ابن­ یمین » ، کدام ویژگی ستوده شده است ؟

دو قرص نان اگر از گنـدم است اگر از جـو ..... دو تای جـامه اگـر کُهنه است گر از نو

هـــــــزار بــار نکــوتـر بـه نــزد ابـن ­یمیـن ..... زِ فـرّ مملکـت کی­ قبــاد و کی ­خسـرو

[ تاریخ ادبیات ایران و جهان ( 2 ) ـ 1 / 276 ، وزارت آموزش و پرورش ، سازمان پژوهش و برنامه­ ریزی­آموزشی ، مؤلّف : دکتر محمّدجعفر یاحقی ]