جادّه و پُل ابریشم

قبل از تکمیل و اختراع تجهیزاتِ جدیدِ حمل و نقل دریایی و کشفِ دماغۀ امید کلیّۀ مال ­التّجاره ­های سرزمینهای چین و ژاپن و هندوچین و هند و پاکستان از طریقِ ایران و ترکیه به اروپا می ­رفت و متعاقباً اجناس موردِ لزومِ آنان نیز از همین راه به چین و سایرِ ممالک حمل می ­شد . به راهی که حمل و نقل این صادرات و واردات را به عُهده داشت « جادّۀ ابریشم » گفته می ­شد که یکی از راههای معروف و معتبرِ جهان بوده است . این جادّه از هر کشوری که می­ گذشت حُکّام و سلاطینِ آنجا سعی در نگهداری و امنیّتِ آن داشتند . به طوری که از متنِ تاریخها استنباط می ­شود این راه خیلی قدیمی است . این جادّه از روی رودخانه­ ای به نامِ ابریشم که در صد و پنجاه کیلومتری شرقِ شاهرود قرار دارد می­ گذشته ، این جادّه را به این جهت جادّۀ ابریشم گفته ­اند که حملِ ابریشمِ محصولِ مناطق چین و هندوچین و هند از این راه برای فروش به اروپا می ­رفته است . 

     مسئلۀ مهمّ عبور از این رودخانه است ، از قدیم الایّام پُلهای عظیم و مستحکمی داشته که الحال از آن پُلها اثری به جای نمانده است . شاه عبّاس که همه جا عُمران و آبادی می ­کرده ، بر روی رودخانۀ ابریشم هم پُلی ساخته و در صدمتری آن هم رِباط بزرگی ، پُل ویران شده ولی رِباط بر جا مانده است .

     اعتمادالسّلطنه در مطلع ­الشّمس می ­نویسد : « ظهیرالاسلام هم بر روی رودخانۀ ابریشم پُلی ساخته است « ... و ... پُل سه چشمه دارد و دهنۀ دو چشمۀ طرفین چهار ذرع می ­باشد و چشمۀ وسط پنج ذرع ، طرفین طاقها چهار میل است و ارتفاع هر میل یک متر ، از ابتدای پُل تا چشمۀ اوّل 28 ذرع می ­باشد . این پُل از ابنیۀ محمّدناصرخان ظهیرالدّوله است و تماماً آجری و روی آن سنگفرش و در جنوبِ پُل مزبور به فاصلۀ چند ذرع آثارِ پُل خرابه­ ای است که مردم آن را از بناهای شاه ­عبّاسی می­ دانند از اینجا چهار فرسخ که پیمودید به عبّاس ­آباد می ­رسد .

 

مشاهداتِ ما در سفری که در سالِ جاری به اتّفاقِ آقای حمید ابوالفضلی رئیس موزۀ شاهرود به فرومد و فیروزآباد داشتیم چُنین است :

1ـ از پُلهای قدیمی که بر روی رودخانۀ ابریشم ساخته­ شده مطلقاً اثری به جا نمانده است .

2ـ همچُنین از پُل شاه ­عبّاسی هم اثر معیّن و مشخّصی باقی نمانده است .

 

3ـ یک پُلِ شش دهنۀ بزرگ که جهاد سازندگی شش سالِ قبل بر روی رودخانۀ ابریشم ساخته فعلاً مورد استفاده است .

4ـ در جنوبِ پُل شش دهنۀ فوق الذّکر دو پایه پُل دیدیم که نشانۀ پُۀ بزرگی در این محلّ بوده است .

امّا به ما معلوم نشد که این دو پایۀ باقیمانده پُل شاه­ عبّاسی است یا باقیماندۀ پُل ظهیرالدّوله یا پُل ابریشم اصلی و قدیم ( احتمال قوی آن است که از بقایای پُل ظهیرالدّوله باشد . ) . این پُل دارای پایه ­های بسیار مستحکمی است که معلوم می ­دارد که در این منطقه پُل اساسی بوده است .

5ـ در شمالِ پُلِ شش­ دهنه ، دو رهگذر مشاهده می ­شود ( رهگذر جادّه ­ای سنگفرش شده در کفِ رودخانه می ­باشد . ) که معلوم می­ دارد بعد از خرابی پُلها مردم این رهگذرها را برای عبور از رودخانه ساخته ­اند .

یکی از این رهگذرها با سنگهای بزرگ و شن و آهک و ملاط بسیار محکم ساخته شده است .

دیگری با سنگهای ریزتر و شن و آهک و ملاط ظریف ساخته شده است که هر دو رهگذر در حالِ حاضر قابلِ استفاده است و مردم و مالها و گوسفندها به آسانی از این طرفِ رودخانه به آن طرف می­ روند .

تاریخ جامع شهرستان شاهرود ، تألیف : محمّدعلی شفیعی ، چاپ : اوّل ، زمستان 1378 ، از صفحۀ 319 تا ص 342