خطّه فریومد/ فرومد  (تاریخی،علمی،فرهنگی)

انگیزه تأسیسِ کتابخانه

حاج حسین آقا مَلِک [ 1250 ـ 1351 خورشیدی ] از اَوان جوانی به کتاب و مطالعه علاقه مند بود و این امر مقدّمه خریدِ کتاب جهتِ کتابخانه شد . امّا به تدریج این علاقه تبدیل به عشقِ جمع آوری کُتبِ نفیس و با ارزش و زمینه ایجادِ کتابخانه ملّی مَلِک گردید .

وقتی از حاج حسین آقا مَلِک در خصوصِ انگیزه وی در تأسیسِ کتابخانه سؤال گردید در پاسخ گفت : « در سال 1317 قمری که به اتّفاقِ مرحومِ پدرم حاجّ محمّدکاظم مَلِک التّجار برای دیدنِ املاک خراسان به مشهد رفتیم ، در بازگشت در نیشابور نیّرالدّوله حاکم این شهر از ما که عدّه همراهانمان به چهارصد نفر می رسید ، استقبال با شکوه و پذیرایی پانزده روزه کرد ،

من در نیشابور نسخه ای از دیوان « ابن یمین فریومدی » ( شاعر سده هشتم هجری ) را پیدا کردم و در این پانزده روز از روی آن نسخه ای برای خود نوشتم . از آن پس این فکر در من قوّت گرفت که کتابخانه بزرگ دایر کنم .

شش سال بعد ، از طرفِ پدرم مأمور خراسان شده در آنجا کتابخانه شیخ عبدالحسین پسر شیخ عبدالرّحیم بروجردی را خریداری کردم . بعداً هم کتابهای میرزا ارسطو مُنشی کنسولگری روس را خریدم و کتابخانه خود را با این کتابها به وجود آوردم . پس از آن هر کجا شنیدم که کتابِ خطّی هست به سُراغش رفتم و در این راه شُهرتی به هم زدم به طوری که برای فروشِ کتابِ قدیمی و خطّی به من مراجعه می شد و هر کس هر چه کتاب می آورد ، می خریدم . »

« در سالِ 1336 قمری که پدرم در گذشت ، این خانه با ساختِ قاجاری و 1700 متر مربّع فضا که در بازار بین الحَرَمین تهران واقع است و خودِ من در آنجا متولّد شده ام را به کتابخانه اختصاص دادم . کتابخانه در محلّ اندرونی خانه پدرم که عِمارتِ آن را تجدید بنا ( بخش پهلوی ) کرده ام دایر است و کتابها را تا نخوانده ام به کتابخانه تحویل نداده ام ... » [ روزنامه اطّلاعات ، چهارشنبه 30 / 2 / 1349 ]

این خانه در تاریخ  16 / 9 / 1376 با شماره 1940 در فهرستِ آثارِ ملّی ایران قرار گرفت . بعدها حاج حسین آقا مَلِک ، کتابخانه های مهمّ دیگری مانند کتابخانه قوام الدّوله ، کتابخانه حسام السّلطنه ، کتابخانه شیخ عبدالحسین بالا خیابانی و قسمتی از کتابخانه صدرالاَفاضل را خریداری و ضمیمه کتابخانه خود نمود . [ عبدالعزیز جواهر کلام ، کتابخانه­های ایران ، تهران ، چاپخانه فردوسی  ، 1311، ص 79 ] 

برگرفته از کتاب [حاج حسین آقا مَلِک ؛ بزرگترین واقفِ ایران ، به اهتمام ؛ ربابه باستانی ، ناشر ؛ مؤلّف ، چاپ اوّل ، 1391 ]

در متن ( شاعر سده ششم هجری ) نوشته شده است .