آن کس که بداند ...
دکتر سیّد ضیاءالدّین سجّادی در کتابِ اشعارِ معروف ص 181 قطعۀ معروفِ ذیل را همراه با اختلافِ نُسَخ گویندگان هر یک را به تفصیل ذکر کرده اند . گویندۀ آن فَخر رازی باشد یا ابن یمین فَریُومَدی و یا ... ترجمۀ سخنی حکمت آمیز است که قدیم ترین کس که بدو منسوب داشته اند خلیل بن احمد عَروضی متولّد صد هجری است .
آن کس که بداند و بداند که بداند ـ اسبِ طَرَب از گُنبَدِ گردون بِجَهانَد
آن کس که نداند و بداند که نداند ـ هم خویشتن از ننگِ جهالت بِرَهانَد
آن کس که بداند و نداند که بداند ـ بیدارش کنید که در خواب نماند
آن کس که نداند و نداند که نداند ـ در جَهل مُرَکَّب اَبَدُالدَّهر بماند
با کمی تغییر از « آب است و تریاک » ، سیّدعلی محمّد سجّادی ، ص 139
در روایتی هم از قول امام علی علیه السّلام نقل شده است .
وَ قَالَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ : اَلرِّجَالُ أَرْبَعَةٌ :
رَجُلٌ يَدْرِي وَ يَدْرِي أَنَّهُ يَدْرِي ، فَذَاكَ عَالِمٌ ؛ فَاسْأَلُوهُ .
وَ رَجُلٌ لاَ يَدْرِي وَ يَدْرِي أَنَّهُ لاَ يَدْرِي ، فَذَاكَ مُسْتَرْشِدٌ ؛ فَأَرْشِدُوهُ .
وَ رَجُلٌ لاَ يَدْرِي وَ لاَ يَدْرِي أَنَّهُ لاَ يَدْرِي ، فَذَاكَ جَاهِلٌ ؛ فَارْفُضُوهُ .
وَ رَجُلٌ يَدْرِي وَ لاَ يَدْرِي أَنَّهُ يَدْرِي ، فَذَاكَ نَائِمٌ ؛ فَأَنْبِهُوهُ .
معدن الجواهر و ریاضة الخواطر ، جلد۱ ، صفحه۴۱
و نيز فرمود : مردم بر چهار قسمند :
يكى آن مردى است كه مي داند و مي داند كه مي داند پس او عالم و دانا است از او چيز بپرسيد .
و ديگر آن مردى است كه مي داند و نمي داند كه مي داند پس او در خواب غفلت است بيدارش نمایيد .
و ديگر مردى است كه نمي داند و مي داند كه نمي داند پس او طالب ارشاد و هدايت است او را راهنمایى كنيد و تعليم نمایيد .
و ديگر مردى است كه نمي داند و نمي داند كه نمي داند پس او مردِ جاهل و نادان است او را تَرك نمایيد و به حال خود گذاريد .
نزهة النواظر ؛ ج ۱ ؛ ص ۴۸
myaghoutian@yahoo.com