مُقَدَّمِه

در مُقَدَّمۀ تَصحیحِ کتابِ « اَحوالِ ابن ­یَمین » نوشته­ ام : کتابِ « اَحوالِ ابن ­یَمین » را غُلامرضا رَشید یاسمی ( خُدا رَحمَتَش کند . ) در سالِ 1303 خورشیدی نوشته ، این کتابِ اکنون نایاب یا بسیار کَمیاب است . کتاب بر اَساسِ نُسخۀ خَطّی دیوان و مَنابعِ موجود نوشته شده است . رَشید یاسمی برای نوشتَنِ این کتاب زَحمَتِ بسیاری کشیده و تا کُنون بهترین کتابی که در بارۀ زندگی ابن ­یَمین نوشته شده ، همین کتاب است ، بیشترِ نویسندگانی که در این زَمینه کتاب نوشته ­اند مَرهونِ رَشید یاسمی بوده ­اند اَمّا بَعضاً نامی از این کتاب نبُرده ­اند .

یکی از آنها ، همین کتابِ « اِبن ­یَمین و اَبنیّۀ تاریخی فَرومَد » است که سَعی می­ کنم در پاورقیها آنچه از کتابِ اَحوال ابن ­یَمین استفاده شده ، نِشان دهم . این کتاب از بُعدِ اینکه اَوّلین کتابِ مُستَقِل در بارۀ فَرومَد است اَلبتّه تا جایی که من اِطّلاع دارم ، در خورِ تَقدیر و اَرزِشمنَد است ، کاستیهایی هم دارد که سَعی شد برطَرَف یا اِصلاح شود که تا حَدّی اَنجام گرفت . به هر حال این کتاب هم کَمیاب است و بهتر است برای عَلاقِه ­مَندان و فَرومَدپَژوهان در دَسترَس باشد .

بَعضی کتابها به دَلایِلی در موضوعی مَنبع و مَرجَع و موردِ استفاده و چه بَسا موردِ اِطمینان قَرار می ­گیرد ، چاره ­ای جُز اِصلاحِ آنها نیست .

اَلبتّه از اِنصاف نباید گُذشت ، این کتاب در زَمانۀ خودش کاری بوده ، کارِستان !

از 55 صفحۀ کتاب ، 40 صفحۀ آن در بارۀ فَریُومَد / فَرومَد است ، در ابتدا 5 صفحه به عکسِ شاه و وَلیعَهد و وَزیر فَرهَنگ و رَئیسِ فَرهَنگِ شاهرود و فَرمایِشاتِ مُلوکانه و پیروی از مَنویّاتِ مُلوکانه و تَقریظِ رَئیسِ فَرهَنگ ، اِختِصاص یافته و در اِنتِها نامِ 36 مسئول و 92 جَریده و باز تَشَکُّر از 14 نَفَرِ دیگر که مَجموعاً 9 صَفحه را به خود اِختصاص داده است . مُهِمّ ­تر از همه اینکه بِبینید رَئیسِ فَرهَنگِ شاهرود این کتاب را به چه کَسی هِدیه کرده است : « فَرهنگیانِ شاهرود این اَثَـرِ فَرهَنگی را تَقدیم به پیشگاهِ شاهَنشاه دانِش ­پَروَر و اَدَب ­گُستَر می ­نَمایند و اُمیدوارَند که موردِ قَبولِ شاهانه واقِع گَردَد . » اینها اوضاع و اَحوالِ روزگار را نِشان می ­دهد .

خُدا رَحمَت کند مُحَمَّدعلی شَفیعی را که در آن زَمانه کتابی برای فَرومَد نوشته است . در کتابِ « تاریخِ جامِعِ شَهرِستانِ شاهرود » هم 23 صفحه ( 319 ـ 342 ) را به فَرومَد اِختِصاص داده است ، قِسمَتی از آن ، همین مَطالبِ کتابِ « ابن ­یَمین و اَبنیۀ تاریخی فَرومَد » است که لازم به تَکرار نبود اَمّا بَخشی که تَکمیلِ این کتاب می­ شود ضمیمه شُد . عَکسهای مَسجِد جامِعِ فَریُومَد در کتاب « سیاه و سفید » بود که سَعی شد عَکسی رَنگی از همان زاویه به جایِ آنها دَرج شود . بَقَیّه عَکسها هم به مُناسِبَتِ موضوع اَفزوده شد . نَهایتـاً عَکسها و نوشته ­هایِ من این مَجموعۀ را فَربِه­تر کرد .

مهدی یاقوتیان