عِمارَت یا سَرا به یک مَعناست و شاه‌ نشین هم به قسمتِ خاصّی از همان سَرا یا عِمارَت گفته می ‌شود ، یک ساختمانِ عالی ، قَصر یا کاخ که قسمتِ خاصّی هم برای پذیرایی یا نشستنِ بُزرگان دارد . به نظر می ‌رسد شاه‌ نشینِ این عِمارَت در سَمتِ شَرق بوده که آفتابگیر باشد . چون کوچۀ شاه ‌نشین در سَمتِ شَرقِ عِمارَت و کوچۀ سَرا در قسمتِ شُمالِ عِمارَت واقع شده ، یعنی کوچۀ سَرا به عِمارت و کوچۀ شاه‌ نشین به قسمَت ویژۀ عِمارَت مُنتَهی می‌ شده است .

حُدودِ عِمارَت و باغِ آن ، همان طور که در نقشه مشخّص شده ، از سَرِ سَنگ که به سَمتِ جُنوب ، کوچۀ جِنان پیموده شود تا جایِ باقیماندۀ درختِ چِنار ، ( حُسینیّۀ کنونی ) ضلعِ غَربی و از آنجا به سَمتِ شَرق ( کوچۀ بَقلیزار ) تا جایِ مَنزِلِ دهقانپور ، ضلعِ جُنوبی و از آنجا به سَمتِ شُمال ( کوچۀ دالانِ نُصرت ) تا جایِ منزلِ طَباطَبایی و کوچۀ شاه ‌نشین ، ضلعِ شَرقی و از آنجا در کوچۀ شُمالی تا جایِ حَرَکَتِ اَوّلیّه ضلعِ شُمالی باغِ عِمارَت را تشکیل می‌ داده ، در چهار گوشۀ باغ ، بُرجِ نِگَهبانی بوده و چنارِ زاویۀ جُنوبِ غَربی ، جایِ حُسینیه کوچۀ جِنان ، نشان می ‌دهد که خارجِ باغ و کنارِ بُرج بوده است . داخلِ باغ فقط همان ساختمانِ عالی یا عِمارَت / قَصر بوده است . کَم کَم در اطرافِ باغ ، خانه ‌های مَسکونی ساخته شده و کوچه ‌هایِ بُن بَستِ شاه ‌نشین و کوچۀ سَرا و کوچه‌ ای دیگر در ضلعِ غَربی جهتِ دَسترسی به مَنازل در نَظر گرفته شده و آن باغِ بُزرگ هم قَطعه قَطعه شده و در پُشتِ هر مَنزلی به صورَتِ باغچه درآمده است .

به نظر می ‌رسد ابن ‌یمین در بارۀ همین عِمارَت گفته است :

بِدو خِدمَت رسان از من ، پَس آنگاه

سویِ بازار بَردار ای صَبا راه

به رَه اَندَر یکی حِصنِ قَدیم است

که ساکِن اَندَر او ، صَدری کَریم است

کِشَد تَرسیمِ کِلکَش ، دُرِّ مَکنون

فَضایِل باشَدَش ز اندازِه بیرون

سُتودِه شَمس مُلک و دین مُحَمَّد

مَکارِم را قَواعِد زو مُمَهَّد

کَریم و نامجوی و راد و عالِم

به رُتبَت ؛ شَمعِ جَمعِ آلِ قاسِم

بیا و اِفتِقارِ من به رویَش

بَیان کُن بَعد از آن بِگذَر به کویَش

از آنجا ؛ می­رو آسان تا به بازار

که راهی نیست چَندان تا به بازار

ابن‌یمین ، از فَریُومَد تا فَرومَد ، ص 62 ـ 63

یعنی ابن ‌یمین ، بادِ صَبا را مأمور کرده که از بازار به عِمارَت برود ، به شَمسُ الدّین مُحَمَّد سلام برساند و دوباره به بازار برگردد .

دانلود فیلم ورودی باغ عمارت

دانلود فیلم باغ عمارت

با تشکّر از آقای سیّد حسین طباطبایی بابت فرستادن عکس و فیلم از باغِ عِمارت