محمّد قدرتی ـ خبرنگار فرومد

هوا بس ناجوانمردانه سرد بود !

هوا بَس ناجوانمردانه سرد بود !

از وقتی من یادم می ­آید غیر از مدّتِ کوتاهی ما خَر نداشتیم ، گاهی برای آوردنِ هیزم یا مسافرت باید از کسی خَر می­ گرفتیم مثلاً برای رفتن به کَهنه ، خَرِ عموحسین را گرفتیم .

یک روز پدر و مادرم به من گفتند : برو به خانۀ قَمَر ، با او صحبت کرده ­ایم ، سه تا خَر دارد ، گفته بیایید شما یکی را برای خودتان ببرید .

من چون آشنایی نداشتم تأمّل کردم .

مادرم گفت : ترس ندارد ، خودش از طویله در می ­آورد افسارش را به دستت می ­دهد ، آن هم پُشتِ سرت می ­آید .

همین طور هم بود ، خَر را به آرامی آوردم و احساسِ خوبی داشتم ، چون حسّ می ­کردم بزرگ شده ­ام . خَرَک آهنی را روی جُلِ خَر بار می ­کردم ، چهار پیتِ بیست لیتری هم این طرف و آن طرفِ خَر می ­گذاشتم ، سوار می­ شدم تا جلو درمانگاه روستا که آن موقع مظهرِ قناتِ کلاته نو بود می ­رفتم . پیتها را تا نصفه آب می­ کردم و روی خَرَک می ­گذاشتم ، بعد با دَبّه چهار تا پیت را پُر می ­کردم ، باز سوار می ­شدم و می ­آمدم ، از همین سمتِ جادّه هم می­ آمدم ، آن موقع هنوز مسیر رفت و آمد بیشتر از کنارِ درمانگاه ، سمتِ جنوبی قلعه شهرستان و مفت ­آباد بود . یک حسِّ استقلال که خودم می ­توانم بروم آب بیاورم و از آوردنِ آب با دبّه و کوزه از کوشک هم خلاص شدیم . این خاطرات مربوط به قبل از سال 1362 می ­شود . 

در آن روزگار زمستان که می ­شد کار صحرا تمام شده ، محصولات برداشت شده ، زمینها هم کِشت شده بود و نوبتِ آفتاب ­نشینی مردم بود . 

 بعضی افراد که تا توانسته بودند از گُردۀ الاغِ بیچاره کار کشیده بودند ، در زمستانِ سرد ، نیاز به الاغ نداشتند که آن را در طویله نگه دارند و به آن آذوقه بدهند . خَر بیچاره را رها می ­کردند . حالا در این شبهای سرد باید در بیرون باشد ، واقعاً هوا بس ناجوانمردانه سرد بود ! از اذّیّت بچّه­ ها هم در امان نبود ، جوانها هر جور آزاری را به آن حیواناتِ زبان بسته می ­­رساندند . شده چند نفری آن را از بلندی به تَهِ گودال پَرت می ­کردند .

یکی از دوستان می ­گفت : در روستای ما که جوانها نفت می­ ریختند و آتش هم می ­زدند !

کسی هم نبود که بگوید : نکنید این کارها را ، گناه دارد . وقتی بزرگترها خَرها را رها می ­کردند ، خودشان می­ خواستند چه بگویند ؟! البتّه بعضی افراد همان اوّل که خَر را نمی­ خواستند در تاریکی شبی آن را می­ کُشتند !

بعضی به جای خَر از موتور استفاده می ­کنند . می ­گویند : نگهداری یک خَر ، دو تا اتاق می­ خواهد یکی برای طویله ، یکی هم برای آذوقه / علوفه / کاهدان ولی نگهداری موتور راحت­ تر است .

چند سال پیش مادرم گفت : فلانی خَرش را به درختِ جلو حیاطش بسته ، وقتی آمده ، دیده همان طناب به گردنِ خرش پیچیده و خَفه شده ، بعد شروع به گریه کرده .

گفتم : برای خَر گریه کرده است ؟

گفت : ها نَنَه ، خَر یَکی سیصد و پینجا هَزَر تِمِنِه ! ( بله مادر ، هر رأس خَر سیصد و پنجاه هزار تومان است ! )

بعد به این نتیجه رسیدم که گذشت آن زمانی که من رفتم یک رأسِ خَر از قَمَر مجّانی گرفتم و آوردم . گذشت آن زمانی که خَرها را در زمستان رها می ­کردند . حالا خَرها برای خودشان قیمت دارند ، هر خَری که خَرتر باشد و خَریّت بیشتری داشته باشد قیمتِ بیشتری دارد . گویا در زمانِ ابن ­یمین هم قیمتِ خَرها زیاد بوده است !

ای بسـا که ابن ­یمین در گَه و بی ­گَه گفته است

که سعـــــادت همه بـا بی ­هنـــران است ای دل

من گرفتـــم که نمــــودی یَـدِ بَیضـــــا به سخــن

نُطقِ عیسی چه کنی دورِ خَران است ای دل ؟!

دیوان ابن­ یمین ، ص 454

 

 

خاطراتِ کودکی آقا نجفی قوچانی در این موضوع

در عصرِ روزى كه پدرم نيامده بود دوبار سوفالِ گندم بار بستند و يك بار هم جو و چـون سوفالِ جـو كوتاه بود به ميانِ تور مثلِ كاه بار نمودند با دو سه گاو و مَواشى ديگـر از سر كوه جمعـاً پايين آمديم ، رُبع فَرسخى به خرمنگاه مانده راه باغات از راه خرمنگاه جدا مى ­شد .

دهـقـان و دروگـرهـا به لحاظِ راحتى خيال بلكه ميوه ­اى هم بخورند گفتند به من : بارها را بـه خـرمـنـگـاه بـيـنـداز و مالها را ببر منزل ، ما از طرفِ باغات مى­ رويم و من تنها بارها و گـاوهـا و كُـرّه خـرهـا را از طرفِ خرمنگاه بُردم . در دويست قدمى خرمنگاه كه راه باريكى در دامـنـۀ كـوهـى و در پـايـينِ كوه درّۀ عميقى بود رسيدم و يك گاو عقب بارها بود اين گاو را خواستم جلو بيفتد كه بار بهتر توجّه و مراقبت شود آن گاو از طرفِ بالاى راه رفت جلو و چـون از راه زيـاد مـنفصل نشد پهلو زد به آن بارِ جو كه در ميانِ تور بود و خر با بار جو افتاد و البتّه آن بار با الاغ  ، اگر كُرِۀ حقيقى نباشد كرويّت حِسيّه را حائز است و همين مـقـدار كـافـى اسـت در سرعتِ غلطيدن الاغ و بار در اين سراشيبى تند و افتادن به آن درّۀ عميق و ريز ريز شدنِ الاغ و بار .

تا الاغ افتاد و بناى غَلتيدن گذاشت از دِهشت و وَحشتِ عاقبت و عجلۀ جلوگيرى با آنكه چهار مـن وزن در آن وقـت نـداشـتـم و اقـلّاً الاغ و بـارش چـهـل ـ پـنـجاه من بود از طرفِ بالا ، دست انداختم به چشمهاى تور در حالى كه اين كُرِه به پـرش رو بـه پـايـيـن مى ­رود . به مجرّد آنكه پَنجه­ ها به تور بند شد مرا بلند نمود و پَـرانـيـد بـه طرفِ پايين و به قدر يك ذرع دورتر از اين كوه غَلتان ، خوردم به زمين پُر خـار و سـنـگـلاخ و بـه مـجـرّدِ خـوردن به زمين از ترسِ آنكه اين كُرِه اگر به من برسد اسـتـخـوانـهـاى مـرا در هـم خـواهـد شـكـسـت و بـه راهِ عـدم خـواهـم رفـت فـوراً مـن مـثـلِ دانـۀ اسـپـند از روى آتش جَسته بدونِ اينكه ملتفت شوم كه كجا شكسته و كجا مجروح شـده قامتِ كوچك خود را ستون نموده شانه را به زير بار و دستها را به چشمه­ هاى تور بـنـد نـموده ، پاها را به زمين سيخ و ميخ نموده اين كُرۀ غَلتان را كه مركّب از بار جو و الاغ بـود در آن سـراشـيبى تند نگاه داشتم . در نزديكى غروبِ آفتاب آنچه به چشم اندازهاى رو به رو نگاه مى­ كنم كه كسى را ببينم استنصار كنم كسى پيدا نيست .

... بعد از رُبعِ ساعتى كه در زير اين بـار سـنـگـيـن و عـشـقِ مـفـرط آن به طرفِ پايين مزاحمت نموده و در نزاع بوده كه از شدّت خستگى و ضعف ساقها مى ­لرزيد و خونهاى جراحتهاى پا و سر و دست از لباس گذشته بـه زمـيـن مـتـقـاطـر بـود ولو در آن حـين چون همّت شجاعت و شهامت متوجّه حفظِ الاغ بود چندان احـسـاس درد و اَلَم نمى شـد ولى جـراحـتِ ران بـزرگ و عـميق بود كه جوزى در گُودى آن جـاگـيـر مـى ­شـد ، ... تا بالاخره كسى از دور ديده و خوانده شد و آمد ، به كمك يكديگر از آن وَرطه خلاص شديم و ساعت دو از شب وارد منزل شديم پدرم ولو با دروگرها قدرى عِقاب و عِتاب نموده لكن بى فايده بود .

و نـيـز روزى دو الاغ را دسـتـه بار نمودند جهتِ خرمنگاه حَرَكَت نمودم و پدرم آن روز را به درو آمـده بـود چـون راه سـراشـيـبى بود زير دُمى يك الاغ پاره شد پالان با بار آمد روى گـردنِ الاغ و نزديك شد كه بار بيفتد و افتادنِ بار هميشه موجبِ حُزن و اندوه و گريۀ من مـى ­شـد كـه چـرا اين كارِ من ناقص ماند و كمال نيافت و به انجام نرسيد به فوريّت سرِ الاغ را به طرفِ كوه و سربالايى برگردانيدم و چند قَدَمى هم رو به بالا راندم و بار و پـالان را نـيـز بـه هـزار زور و زحـمـت بـه عـقـب كـشـيـدم تـا آنكه بـه جـاى اوّل در پُشتِ الاغ قـرار گـرفت و مصيبت وقتى كه زير دُمى الاغ بسته نمى ­شد و ريسمان زيـادى هـم نـبـود ، بـسـيـار بزرگ و فوق الطاقة شد و اگر سرِ الاغ به طرفِ پايين بر گـردد بـاز مـثـلِ اوّل در شُـرُف افـتـادن مـى ­شـود آن هـم لايـحـتـمـل است ، كَمَربند خود را كه قطعۀ كَرباسى كُهنه بود و جهتِ علامتِ سيادت ، رنگِ او را سـبـز نـمـوده بودند ، از روى ضرورت از كَمَر باز نمودم كه در زيرِ دُم الاغ ببندم و نظر بـه ايـنكه بستن اين كمربند به زيرِ دُم الاغ توهين بزرگى بود به مقامِ سيادت و به عـقـيـدۀ صـاف و بـى ­غـشّ مـن نـظـيـر تـوهـيـنـاتِ ابـى جـهـل بـه مَـقـامِ اَقـدسِ نَـبَـوى صـورت گـرفـت و لكـن نـظـر به اينكه الضّروراتُ تَبيحُ المَـحـذوراتِ [ ضرورتها محذورات را مباح می ­کنند . ] خواهى نخواهى آن را بستم و به حدّى بر من اثر كرد و حُزن و اندوه هجوم آورد و گریۀ شدید رُخ داد که تا اصلِ خرمنگاه قریبِ نیم فرسخ راه به صداى بلند در هواى گرم گريه مى كردم و خيلى خائف بودم كه اگر الاغ بـ ... و يا سِرگين بياندازد و آن كـمـربـنـد آلوده شـود چـه خـواهـد شـد يـا عـالَم مـتـزلزل شـود و يـا بـلايـى بـر مـن نـازل شـود و يـا كـافِـر گـردم كـه قابل توبه نباشم .

و بـالجـمـله بـا گـريـه و لُنـد لُنـد بـا پـدرم واردِ خـرمـنـگـاه شـدم اوّل به فوريّت كمربندِ خود را از در ... الاغ باز كردم و او را بوسيدم و به كمر بستم ، بارها را انداختم به همان الاغ كه سببِ اين توهين بزرگ شده بود سوار شدم و چند چوبى هـم بـه سـر آن حـيـوان زدم و لكـن عُـمـدۀ غـيـظِ مـن از پـدرم بـود كـه چـرا شـخـص ‍ عاقل و مختار اين قدر بى ­مبالات باشد كه ريسمانِ سُستى زير دُمِ الاغِ خود قرار داده است .

القصّه رسيدم به دروگاه و البتّه كسى كه يك ساعت به شدّت گريه كرده باشد ولو خـامـوش بـاشـد تا مدّتى پيداست از سُرخى چشم و تَرى ياخان [ یَقه ] و گرفتگى حُزن و چـيـن افتادن ابرو . من كه چشمم به پدرم افتاد آثارِ غليظ و حُزن بر من مُستولى شد كَأنَّهُ پدرم را كُشته ، او هم كه مرا ديد فهميد كه حادثه ­اى رُخ داده ،

گفت : پسر چرا گريه كرده ­اى ؟

حُزن هجوم­ آور شده راه گلو را گرفته نَفَس بيرون نيامده الّا با گريه بدونِ اينكه به مـخـارجِ حـروف بـخـورد و حـروفِ جـواب حـاصـل شـود بـه قـدر ده دقـيـقـه مجالِ جواب نيافته گريه كردم . پدرم همان طور كه به يك دست داس و به دست ديگر يك قبضه سُفال گرفته متحيّرانه ايستاده به من نظر مى ­كند و من هم جدّ مى­ كنم كه جواب او را بـدهم ، گريه بيشتر شدّت مى ­كند و ممكن نمى­ شود .

او هم مصرّ شده كه : پسر چه شده ؟!

با ايـنكـه نـسـبت به پدر بسيار مؤدّب و ردّ بر حرف و كار او و لو خطا بود هيچ وقت نكرده بودم بعد از مدّتى مخلوط با گريه اين كلمات را جواب دادم .

گـفـتـم : نـه خـودت به آدم مى ­مانى و نه زراعت و اسبابِ زراعتت به ديگران مى ­ماند و نه خرت به خرِ آدم مى ­ماند و نه زير دُمى خرت به زير دُمى خر آدميزاد مى ­ماند بى ­خود خود را زراعتكار اسم گذاشته ، من تعجّب دارم كه چرا آسمان خراب نمى ­شود و چرا زلزله نمى ­آيد كاش در آن وقت دستم شُل مى شد ، چرا نگذاشتم كه بار بيفتد بلكه الاغ هم بميرد ، اى خـدا چـه اتّـفـاق زشـتـى افـتـاد و چـه گـنـاهـى بـزرگـى سـر زد ، طـفـلِ مـعـصـوم هـشـت نُـه سـاله ، مـسـلمـان نـشـده كـافـر شـدم آيـا خـدا تـوبـه ام را قبول مى كند و ... و ... و ...

گفت : پسر چه شده ؟!

در ميانِ گريه گفتم : مى­ خواهى چه بشود از اين بالاتر هم مى­ شود كـه مـن از روى اضـطـرار بـارِ آتـش خـوردۀ تـو را نـگـذارم بـيـفـتـد و شـالِ سـيّـديـم را بـه در ... الاغِ تـو ببندم كه پنج من گندم تو مى ­خواهم به خرمنگاه برسانم ، همچو كارى تا به حال از كسى صادر شده ؟ خنده­ اى كرد .

گفت : عَجَب ديوانه بوده ! و مـشغول درو شد من هم از عقبِ مالها كه از دروزار دور شده بودند رفتم و با خود به فكر رفـتـم كـه بـا ايـن سـخـتـى و بـزرگـى حـادثـه و سُـسـت تـلقّى كـردنِ پدر من كه از من عاقل­ تر و فـهميده ­تر بود موجب چيست ؟ من خطا كرده­ ام در اهمّيّت دادن به اين مطلب كه مرا ديوانه خواند ؟! ... .

سیاحت شرق ، انتشارات امیر کبیر ، 1378 ، آیت الله سیّد محمّد حسن نجفی / آقا نجفی قوچانی ،  ص 7 ـ 12

در حدودِ سال 1320 [ در نجف ­آبادِ اصفهان ] ... با یك آقای پیرمردی آشنا شدم ـ خدایش بیامرزد ـ به نام حاج شیخ احمد نجف ­آبادی . او به قدری آدم ساده ­زیستی بود و به قدری در تشریفاتِ زندگی لاقید بود كه حیرت ­آور بود و برای مثلِ ما قابلِ تحمّل نیست . مثلاً دیده شده بود كه اگر چیزی پیدا نمی­ كرد كه اُلاغش را ببندد عمامه­ اش را باز می كرد به گردنِ او می­ بَست و سر آن را به درخت می ­بَست یا گاهی عمامه ­اش را باز می ­كرد به سر اُلاغ می ­بَست و مثلِ یك افسار درست می ­كرد . این قدر در زندگی بی ­تشریفات و لاقید و بی ­اعتنا بود ! و كوشش می ­كرد خودش را با مردم یكی كند . یكی كرد و توانست مردمی را حَرَكت بدهد .  

[ آشنایی با قرآن / 9 ، شهید مطهّری ، انتشارات صدرا ، چاپ اوّل ، 1380 ، ص 163 ـ 165 ]

 از راست : عبّاس کلانتریان ، رضا صحرایی ، شهید علی ­اکبر شکوهی ( جادّۀ بین فرومد و علی ­آباد )

سرچشمۀ زیبای عشق

سرچشمۀ زیبای عشق

(تقدیم به زادگاهم فرومد )

احمد شاهرخ  ، کارشناس ارشد زبان و ادبیّات فارسی ـ 1393

ای گُهــــر افشـان وطـن سرچشمۀ زیبـای عشق

وی که باشد جـاودان ، نـامِ تو در دنیـــــای عشق

عاشقم برخاکِ تو ، این خاکِ مُشک ­آسای عشق

در در و دشتِ تو می ­روید ، بسی گُلهـــای عشق

جان چه باشد تا کنم قربان در این مأوای عشق

قطـره­ ای باشد غـریـقِ مهـر این دریــای عشق

تـوتیـــای چشـمِ مـن خــاکِ دُرافشـانت بُوَد

ای که جـانِ عـاشقـان یکسر به قربـانت بُوَد

مخـزنِ گنـج و ادب در کــوی و بُستـانت بُوَد

آفـرین بـر خـاکِ پــاکِ عنبــــرین سـانت بُوَد

زنـده نـامـش تـا اَبَــد مــــــــــــرغِ گُلستـانت بُوَد

نغمه ­هایش می ­کند تصـویری از غوغـای عشق

ای به قربانت شَوَد ، این جـانِ پُر شور و شَرَم

وی فــدای نـامِ تو گــــــردد ، تَن و روح و سرم

تا اَبَــد خـواهــم بســــوزد از برایـت پیکــــــرم

تا گُلـی در بـاغِ تو رویـد به شـــــــورش انـدرم

ای بهــــــاری سـرزمیـنِ خُـــــــرّم جــان پَـرورم

می ­شکوفـد از تو خنـده بر لبِ شیـدای عشق

بر جـدارِ مسجـدت این گونه معجَـز از که بود ؟

سـامـــری بوده مگر کاین گونه دلهــا را ربود ؟

عشقِ رویت کرده آسان ، آن همه اندوه و دود

باید آن معمـار جنّت ، آن که زد ایـــوان ، ستود

ای دریغــــا کان نمـای عشقِ تو در غـم غُنـــود

سجده باید زد سـراسـر بر همین جاپای عشق

رو نظـر کن یک دَمی بر صـــــــــاحـبِ سـرّ سخن

قطعه ­ای خوان تا که افشاند به جان مُشکِ خُتَن

بیـن شکــــــــــــوهِ دولـتِ ابن یمیـن استــادِ فـنّ

سِحــر گفتـــــــــارش رُبایـد جــان و دل را از بَـدن

شـاعـر پُـرشــور و هم آن نـــــور چشـمِ انجمن

بر لبش پیـوسته جـاری بوده است آوای عشق

در دلـت داری هـــــــزاران رمـــــــــز و راز

جـان مـا از آن فـروغ دلفــروزت در گُـــداز

هـان چـه در سینـه نهـان کـردی تـو بـاز ؟

دربِ اســرارِ معــانـی را نَمـا یک دَم فــراز

تا که از شورِ جنون ، جانها شود پُر سوز و ساز

ای تـو طـور عشق ، ابن ­یمین مـوسـای عشق

ای که شـد آن بـال عشقت کَنـده  از تیغِ تَتـار

گرچه در ظلمِ زمستـان ، خُفتـه ­ای ای نوبهـار

وی که از تیــر بلا گــردیــده­ ای این گــونه زار

بـاز در خــاکت برویـد ، لاله و نســرین هــــزار

باز هم از سرخوشی ، باشـی بَسی بـاده­ گُسـار

باز هم شعـر و تـرانـه ، باز هم صَهبـــــــای عشق

خـاطـرت گـویـــا که یـادِ یـادگـــاران می ­کند

از گـذشتِ پُـرشتـــــاب روزگـــاران می­ کند

در خـزان ، یـاد از صفـای نـوبهـاران می­ کند

از طغـا تیمـــــوریـان و سـربـــداران می ­کند

بـار دیگــــر آسمــــانت یـــادِ بــــــــاران می­ کند

می ­کند نــو ، پـوستیـنِ کهنـۀ چــوخــای عشق

اهدای زمین برای تأسیسات گاز

اهدای زمین برای تأسیسات گاز 

باسمه تعالی

9 / 8 / 1393

واضح بوده باشد که اینجانب حاج مختار سلامت فرزندِ حاج خداداد سلامت به شمارۀ شناسنامۀ 2934 متولّدِ 1330 صادره از شاهرود ، ساکن فرومد ، یک قطعه زمین جهتِ واگذاری [ و احداثِ ] تأسیساتِ گازرسانی فرومد در محدودۀ درمانگاه ، قسمتِ شرقی جادّۀ کلاته سادات ، به مساحتِ 250 متر مربّع در حدِّ نیاز شرکت گاز که از قسمتِ خودم و سهمِ ارث بنده است تقدیم و اهـداء به جهتِ خیر پدر و مادرم [ نمودم ] و هیچ ­گونه اعتراضی ندارم ، چُنانچه دَرَکی داشت جوابگو هستم و شاهدین در خصوصِ واگذاری شاهد هستند . و السّلام

امضاء ؛حاج مختار سلامت

و امضای شهود ذیل : یحیی سلامت ، حاج علی شفیعی ، حاج حسین عربیون ، رمضانعلی شفیعی ، رجبعلی رحمانیان ، رمضانعلی مرادپور ، تقی صالح ، عبّاس مهربانی

تداعی خاطره

ماتم فرزند علی (ع)

گزارشی از یادوارۀ شهدا 6 / 6 / 1393

گزارشی از برگزاری یادوارۀ شهدای فرومد ( 6 / 6 / 1393 )

از طریقِ وبسایت آقای رضا حاجی ­سلیمی آگاهی یافتم که یادوارۀ شهدای منطقۀ فرومد در تاریخ ششم شهریور 1393 برگزار می ­شود . من که قبلاً مطالبی را دربارۀ بعضی شهدای فرومد در این خطّه درج کرده بودم و در پی آن بودم که همۀ عکسها و وصیتنامه ­ها و زندگینامه و خاطراتِ مربوط به شهدای فرومد / شهدای فرومدی را جمع نمایم تا در وبلاگ یا به صورتِ مکتوب منتشر شود ، فرصت را مغتنم دانستم و در حدودِ ده روز باقی­مانده آنچه را داشتم ویرایش و آماده کردم و یک نسخه رونوشت گرفتم . با دهیار هم تماسّ گرفتم و در موردِ موضوع صحبت کردم و گفتم که از بچّه ­های رزمنده و جانباز و همرزمِ شهدا دعوت کنید . سه­ شنبه چهارم شهریور به فرومد رفتم و روز چهارشنبه با یکی از افرادِ مسئول که آنجا را آذین ­بندی می­ کرد صحبت کردم گفت : شما بعد از ظهر که افتتاحیّه است بیایید و خاطره یا وصیتنامه شهدا را بخوانید . در جلسۀ افتتاحیّه آقای آدینه مدّاحی کرد و من شعری از یمین الدّین طُغرایی ( پدر ابن یمین ) که در آن اشاره به شهدا داشت خواندم ، بعد هم خاطره ­ای در موردِ شهید حسن اسکندری و وصیتنامۀ شهید حسن دهقانپور را خواندم . بعد از آن یکی از مسئولان ، گزارشی از نحوۀ برگزاری یادوارۀ فردا بیان کرد .

پنج ­شنبه که به حسینیّه ( محلّ برگزاری یادواره ) رفتیم ، یک نفر سخنرانی می ­کرد ، قسمتی از موضوع سخنرانی ­اش دربارۀ حضرتِ سلیمان بود البتّه هیچ نتیجه­ گیری بین موضوع سخنرانی و یادوارۀ شهدا نشد ، آقای حسن آدینه مطلبی را که نوشته بود خواند و مدّاحی کرد و بعد همان مسئولِ دیروز سخنانی بیان کرد و توضیحاتی در موردِ لوح فشرده­ ای که در اختیار مردم قرار گرفته بود داد .

این لوحِ فشرده حاوی عکسها ، نامه­ ها ، زندگینامه ، وصیّتنامه ، خاطره و ... شهدای منطقۀ فرومد بود البتّه به صورتِ خام و اوّلیّه یعنی ؛ عکسها بازسازی نشده یا نامه ­ها دستنویس است و تایپ نگردیده است .

بعد سخنرانِ اصلی پای تریبون رفت و مطالبی بیان کرد و وصیتنامۀ یکی از شهدای لبنان را قرائت کرد و نتیجه­ گیری کرد .

یکی از معلّمان روستا که آمد کنارِ من نشست گفت : تمامِ این مطالبی که گفته شد برای همین نتیجه ­گیری بود و گرنه مجلس در موردِ شهدای فرومد است و باید وصیتنامۀ شهدای فرومد خوانده شود نه آنکه هیچ مطلبی در بارۀ شهدای روستا بیان نمی ­شود .

من جلسه را ورندازی کردم مسئولان بالای مجلس نشسته بودند و خانوادۀ شهدایی که حضور داشتند کنار و گوشه بودند مثلاً من که تقریباً در وسطِ حسینیّه در قسمتِ انتهای جلسه بودم پدر شهید شکوهی هم در قسمتِ راستِ من تکیّه به دیوار نشسته بود ، یکی دو پدر شهید دیگر را که دیدم به همین منوال بود .

از جلسه بیرون آمدم با چند نفر صحبت و احوالپرسی کردم . آقای قدرتی گفت : شما با آقای فلانی مصاحبه می کنی تا من از شما فیلمبرداری کنم ؟ گفتم : نه ،  من در جلسه مطلبی دربارۀ شهدای فرومد نشنیدم که مصاحبه کنم . برادرِ یکی از شهدا آمد احوالپرسی کرد و به جهتِ مرحومِ پدرم تسلیت گفت و اضافه کرد : می ­خواهند یک چیزی گفته باشند و بگذرد و گرنه داستانِ حضرتِ سلیمان چه ربطی به این جلسه دارد ؟!   

البتّه عکس شهدا در فضای داخل ، صحن حسینیّه و بیرون حسینیّه و مسجد نصب بود و ماکتی از جبهه هم ساخته بودند .

 

به نظر من دو کار مفیدی که انجام گرفت نصبِ حدودِ 30 تابلو از عکسهای شهدا در ورودی روستا و دیگری توزیعِ همین لوح فشرده بود ، این دو کار نسبتاً ماندگار است ، عکسها خاطرۀ شهدا را زنده می ­کند و لوحِ فشرده هم برای کار بر روی زندگی شهدا مفید است و هم یادآور خاطرۀ شهداست .

 

نباید مزایای این یادواره یا کارهایی از این دست را در همین دو مورد خلاصه کرد ، گاه مزایا فردی و گاه جمعی است ، رضایتِ خاطری که برای مادرِ یک شهید دست می ­دهد و از تهران به فرومد می ­آید تا عکس فرزندِ شهیدش را به یادواره برساند نباید دستِ کم گرفت و ... .

در شهریور 1376 که کنگرۀ ابن ­یمین برگزار شد و یک روزِ آن در شاهرود و روز دیگرش در فرومد بود ، می ­شود گفت : مهمّ ­ترین کاری که در فرومد انجام گرفت این بود که از شرکت کنندگان پذیرایی شکمی شد ، نه پذیرایی فکری ! من البّته دیر متوجّه برگزاری آن کُنگره شدم ، شاید اگر آن سال در فرومد نمی ­بودم اصلاً متوجّه نمی­ شدم ، اصرار کردم مطلبی با عنوانِ « فریومد در آثار دکتر علی شریعتی » ارائه دهم که موافقت نشد و نهایتاً چند دو بیتی با گویشِ فرومدی خواندم .

این یادواره مرا به یادِ آن کنگره انداخت که چرا ؟

چرا از رزمندگانِ فرومد و همرزمانِ شهدای فرومد دعوت نشده و از آنها خواسته نشده که خاطراتِ جبهه و شهدا را بیان کنند ؟ چرا از همان کسانی که آنجا بودند استفاده نشد ؟ چرا حدّاقل آقای علی اکبریان که عضو شورا و برادرِ شهید و خودش حدودِ هشت سال در اسارت بوده است ، در برنامۀ یادواره نبود که خاطراتِ دورانِ اسارتش را بیان کند یا وصیّتنامۀ شهید حسن اکبریان را بخواند یا ... ؟

البتّه اینها مانع نمی­ شود که از دست ­اندرکارانِ برگزاری این یادواره تشکّر و قدردانی نکرد چون به میزانِ وُسعِ خود تلاش کرده ­اند . بلکه این مطالب بیان شد که در آینده این گونه یادواره­ ها غنی­ تر چه از نظرِ عُمق ( که با محتوای بیشتری ) و چه از نظرِ سطح ( که محدود به شهدا نباشد و در موردِ دانشمندان و مفُسّران و شاعران و حکیمان و خیّران و ... فرومد ) برگزار شود .

خدا به همۀ آنهایی که تلاش کردند یادِ شهدا را زنده بدارند حُسنِ عاقبت ارزانی دارد .