مدیحه گویی

ابن­ یمین فریومدی

محمود عنبرانی ، کیهان اندیشه ، آذر و دی ،1371  شماره 45 ، ص 101 ـ 106

سروده‏ هاى ابن ­یمین چون سفرهایش بیشتر اوقات به میل و اختیار خودش نبوده چُنانکه گفته است :

من بنـده را به درگه عالى خویش خواند ..... با لطـفِ بى ‏نهــایت و با بـــرّ بى ‏شمـار

تـا در رکـابِ مـوکـبِ کشـورگشـــــاىِ او ..... برسـم جنـابِ حضـرتِ سلطــانِ کـامکـار

سلطانِ تاج ‏بخش و شهنشاه تخت ­گیر ..... کـز وى گـرفـت افسـر و اورنـگ ، اشتهار

دیوان ابن ­یمین ، ص 106

و این هنگامى است که طغاتیمور وى را به دربار خود خوانده است . به همین ترتیب در شعر دیگرى سروده است :

بنده را شاهنشه عادل طلب فرموده بود ..... تا به درگاهش کنم تقدیم ، رسمِ چاکرى

دیوان ابن ­یمین ، ص 163

حتّى در سالهاى پایان زندگى نیز او را به مسافرت در رکاب شاه مى‏ خوانده‏ اند . ولى شاعر به هر بهانه‏ اى‏ از همراه شدن با امیران و فرمانروایان دورى مى ‏جُسته است و طىّ فرستادن قطعه ‏اى عُذر مى‏ خواسته :

به عزمِ سفر شاهِ جمشید فـرّ ..... برافراخت رایت به خورشید بـر

شنیــدم زِ گفتــار کـــار آگهـى ..... که فرموده شاهنشه بَحر و برّ

کـه ابن ­یمین نیــــز اقبـــال ‏وار ..... در این رَه ببندد به خدمت کَمَر

زمستان و پیرى و بى‏ حاصلى ..... بریـن صـورت ار کـرد بایـد سفـر

پس آن بهْ اجازت دهد تا به جان .... دعاگوى مى‏ باشمش در حَضَـر

دیوان ابن ­یمین ، ص 84 و 85

ابن­ یمین در قصیده‏ هایش شصت و پنج تن از امیرانِ خراسان ، هرات و سربداران را نام برده است ، و در بیشتر جنگهاى سربداران حضور داشت :

بى‏ عنایت‏ گر بود گردون دون با من چه باک ..... چون عنایتهاى شاهنشاه دوران با من است

دیوان ابن­ یمین ، ص ؟

او در غزلسرایى ، قصیده‏ سرایى ، سرودنِ رُباعى ، ترکیب‏ بَند و ترجیع‏ بَند ، استاد دورۀ خودش بوده و سروده ‏هایش از جمله شاهکارهاى ادبیّات فارسى است . وى شیعى مذهب بود و در ستایشِ ائمّه اطهار (ع) شعرهایى دارد ، و از نخستین شاعرانى است که در سوگِ شهداى کربلا مرثیه سروده است .

در زمینۀ ارتباط با فرمانروایان و وزیرانِ همدوره ‏اش حرف بسیار است . ولى باید دانست که بیشترِ دانشمندان بویژه شاعران به میلِ خود و به دلخواه ، تَن به این کار نمى‏ داده ‏اند ، چُنانکه بارها ابن­ یمین گفته است :

خسرو گیتى ‏ستان سلطان عزّالدّین که اوست ... از سلاطین هنـــرپـــرور جهــــان را یـــادگـــــــار

کـرد اشــارت تـا بـه غـوّاصــى فکـــر ابـن ­یمیـن ... از میـــانِ بحـرِ خـاطــر « گـوهــر » آرد بـر کنـــار

دیوان ابن­ یمین ، ص 96

« و اى بسا که در سرودنِ این مدایح ، مأمور و مجبور بوده‏ اند . به این معنى که از شاعر مى ‏خواسته ‏اند براى روزهاى بار عام ، اَعیاد ، جشنها ، فتح و پیروزیهایى که بر دشمنان مى ‏یافته ‏اند قصایدى بسازند . »

هنگامِ ستایشِ شاه به عدل و داد ، شاعر مى‏خواسته است بدیهاى ظلم را یادآور شود و به شاهِ ستمگر ، زشتیهاى آن را گوشزد کند . زیرا آنان گوشِ شنوایى براى نصیحت و پند و اندرز نداشته ‏اند و چه بسا از غرور و نِخوت ، فردِ ناصح را از دمِ تیغ مى ‏گذرانده‏ اند .

چُنانکه انوشیروانِ عادل ! به نویسنده‏ اى که مخالفِ رأى غلطِ او جمله‏ اى گفت ، شاه پرسید : از چه فرقه ‏اى هستى ؟ گفت : کاتبم . دستور داد با دوات آن قدر بر سرش بکوبند تا جان به جان آفرین تسلیم کرد .

چند نُکته درباره ابن ­یمین

علی تهرانی ، کیهان اندیشه ، بهمن و اسفند ، 1371  شماره 46 ، ص 199 ـ 206

مقالۀ آقای محمود عنبرانی را تحتِ عنوانِ « ابن ­یمین فریومدی » در شمارۀ 45 آن نشریه خواندم . چند نُکته را قابل توجّه و تذکّر می‏ دانم :

1ـ آقای عنبرانی سعی کرده ‏اند که مدایحِ او را از سلاطین و اُمرا و وزراء جائر توجیه نموده و سرودنِ آنها را اجباری جلوه دهند و اینکه شاعر هنگامِ مدحِ آنها به عدل ، می‏ خواسته زشتی ظلم را یادآوری کند . مراجعه به دیوانِ او نشان می ‏دهد که مدایحِ ابن­ یمین غلیظ­ تر از آن بوده که از روی اجبار باشد هنگامی که برای طغاتیمورخان مغول می ‏سراید :

شاهی که با ولیّ و عَدو گاه لطف و عُنف ..... خُلــــق نبیـش بـاشـد و عَــدلِ عُمَــر کنـد

دیوان ابن ­یمین ، ص61 ، بیت 1282 دیوان  

تـا در میـانِ خَلـق بـود آن کـه مصطفــی .....  احکــامِ انبیـا همـه بـر طـرفِ رَف نهـــــاد

پیـش خــدایِ عَــرش تـو را بـاد دستگیــر ...... شاهی که پـای بر سرِ خـاکِ نجـف نهـاد

دیوان ابن یمین ، ص 67 ، ابیات 7 و 1406

شَهی که خنجر او کرد در مَساکنِ خَصم ..... کـه ذوالفقـــار علـی در حصـارِ خیبـر کـرد

دیوان ابن یمین ، ص 71 ، بیت 1510

ز عَـدلِ او شده با گـوسفند ، گـرگ چُنـان ..... که می ­توان ز شَفَقّت سگ شبـان گفتن

دیوان ابن یمین ، ص 138 ، بیت 3084

در روزگــارِ عـــــــدلِ تـو از یُمــنِ رأفتـت ..... نُوشَد بـرّه دلیـر زِ پستـانِ شیـر ، شیـر

دیوان ابن یمین ، ص 423 ، بیت 8754

ابیاتِ اغراق‏ آمیز دربارۀ دیگر اُمرا و سلاطین و بزرگانِ وقتِ خراسان ، فراوان است که فقط باید به دیوانِ او مراجعه کرد .

نکته های بعدی پیدا نشد .

مکاتبۀ ابن یمین و پدرش

مکاتبۀ ابن یمین و پدرش

در کتابِ تذکرة الشّعراء در شرحِ حالِ ابن­ یمین نوشته شده است :  « و مَرقَدِ منوّر او به فریومد در صومعۀ والد اوست ، در پهلویِ والِد ( رَوَّحَ اللهُ روحَهُما وَ اَرسَلَ اِلَینا فُتُوحَهُما ) . ( تذکرة الشّعراء ، دولتشاه سمرقندی / 207 ) یعنی آرامگاهی که امروز در فرومد مشهور به آرامگاهِ ابن­ یمین است در واقع آرامگاهِ پدر و پسر دو شاعرِ نامدارِ فریومدی است . آرامگاهی که تا قبل از تعمیر ( سال 1353 خورشیدی ) در زبانِ مردمِ روستا به « دوبرَرو » معروف بود . « دوبرَرو » البتّه به معنای صومعه و خانقاه است .

دو قصیدۀ ذیل در دیوان ابن­ یمین درج شده ، امّا مرحوم رشید یاسمی در کتاب « احوال ابن­ یمین » گفته است که این دو قصیده مکاتبۀ ابن ­یمین با پدرش می ­باشد .

نامۀ محمود بن یمین به پدرش

یـا ربّ از من خبـــری سـویِ خـراسان که بَرَد ؟ ..... قصّــــۀ دردِ دلِ مــن ســویِ درمــــان که بَرَد ؟

سخـنِ ذرّه کـه گــویــد بـرِ خــورشیـــدِ فَلَـک ؟ ..... نـالــۀ بُلـبُـلِ شیـــدا بـه گُـلـستــــــان که بَرَد ؟

کَــس نـدانــم ، کـه رسـاند برِ جانان سخنـم ؟ ..... از گــدایــی سخنــی بــر درِ سلطــان که برد ؟

زُلـفِ او را چـو پـریشــانـی خـود هست تمـــام ..... پیــشِ او نــــــامِ دلِ زارِ پــریشـــــــان که بَرَد ؟

جـــــــانِ مـن تشنـه و لعـلِ لـبِ او آبِ حیـــات ..... تشنـه ­ای را به لبِ چشمـۀ حَیـــــوان که بَرَد ؟

یـوسُـف است او و مـن انـدر غـمِ او یعقــــوبـم ..... ســـوزِ یعقــوب سویِ یـوسُـفِ کنعـان که بَرَد ؟

جـان فـرستــادمی ای کـاش کَسی می ­بُردی ..... تُحفه­ ای سخت حقیر است به جانان که بَرَد ؟

گیـرم احـوالِ دلـــم دوست رسـانـد بـرِ دوست ..... وصـفِ شـوقـم بـرِ آن منبــعِ حَیـــــوان که بَرَد ؟

آنگَـه از روح قُـدُس عقـــــل بـه خَلـوت پـرسیـد ..... کـز شَــرَف ره بـه سـوی ذروۀ کیــوان که بَرَد ؟

روحِ قُــدسـی زِ ســرِ دانـشِ و حیـــرت گفتـش ..... آصـــــفِ عهــــد یمیــن دُوَل اسـت آن که بَرَد ؟

آن کـه جُـز دست و دلِ او بـه گَـهِ جُـود و کَــرَم ..... مـی ­نــدانـم بـه جهـان آبِ یَـم و کــان که بَرَد ؟

بـــارز دفتــــــرِ دیـــــوانِ وجـــــود اسـت ار نـی ..... یـــادِ دفتـــر کِــه کنـــد راه بــه دیــوان که بَرَد ؟

خــاطـــــرِ او بـه گَــهِ فکـــــر بَــرد راه بـه غیـب ..... راه دشــوار بـه جُـز خـاطــرش آســان که بَرَد ؟

صــاحبـــا چــون صفــتِ قَصـــرِ مَعــــالیــت رود ..... نـــامِ ایــن طــارم فیــــروزۀ گَــــــــردان که بَرَد ؟

شعــر نـزدِ تــو فـرستــادم و عقلم می ­گفت : ..... رشحـۀ کــوزه سـویِ لُجّــۀ عُمّــــــــان که بَرَد ؟

این ثنــا رفـع همــی­ کردم و عقلم می ­گفت : ..... شَـرم بـادت پســرا ، زیـره به کـرمــان که بَرَد ؟

بـا همـه نَضــرت و سیــرابـی گُلهــای بهشـت ..... شـاخِ خَضــرای دَمَـن تُحفـه به رضـوان که بَرَد ؟

تـو سُلیمـانـی و مـن مــورم و جُـز مـورِ ضعیـف ..... نُـزلِ پـــــــــای ملخـی نــزدِ سُلیمــان که بَرَد ؟

بی ­تــو زنـــدان بُـــوَدم گر همه بــاغِ اِرَم است ..... بهــر گُــل گــر نَبُــــوَد راه بــه بُستــان که بَرَد ؟

خــود گـرفتـم مـن اگــــــر در خـورِ زنــدان بودم ..... مُفلسی را چو من ای خواجه به زندان که بَرَد؟

گـر مـرا جـــــــان و دل انــدر ســرِ کــارِ تــو رَوَد ..... با تو ای جــان و دلم ، نامِ دل و جــان که بَرَد ؟

بـر دُعـا ختـم کُـن ای ابن­ یمیـن بیـش مگــوی ..... نُطـقِ بـاقـل به فصـاحـت برِ سَحبـــان که بَرَد ؟

خود گرفتـم سخنت هست همـه سِحــرِ حلال ..... سِحـر آخـر به سویِ مـوسـی عِمـران که بَرَد ؟

بــــــادت از دورِ فَلَـک عُمــــر در اقبــــال فــزون ..... خـود بینـــــدیـش کـه تـا راه بـه دوران که بَرَد ؟

دیوان ابن ­یمین ، ص 78 ـ 79

پاسخ یمین­ الدّین طُغرایی به پسرش محمود

خبـری سـویِ نگـــــــارم به خـراسـان که بَرَد ؟ ..... قصّـۀ ذرّه بـه درگـــــــــاهِ خــور آسـان که بَرَد ؟

به سویِ یوسُفِ مصری که چو جان است عزیز ..... خبــرِ سـوختــــــــــۀ کـــورۀ کَنعـــــان که بَرَد ؟

قصّـــۀ مـن کِـه تـوانـد کـه بـر او بـرخـــــوانــد ؟ ..... ور بخـوانــد وَرقـــی چنــد بــه پــایــان که بَرَد ؟

یا از آن مِهــر کـه در جـــانِ من از جـانـان است ..... به همـان مُهـر و نشانی سویِ جانان که بَرَد ؟

از سکنــدر خبـــــر آنکــه جگـــرتشنـــه بمــانـد ..... بـه خَضِــر بـر طـرفِ چشمــۀ حَیــــوان که بَرَد ؟

زآنکـه در مـرکـزِ غـم نقطـه­ صفـت مـانـد سخن ..... بـه محیطـی کـه بُــوَد منــزلِ کیــــوان که بَرَد ؟

نـــــالـــۀ بُلبـُـلِ دلســــــوختــه در بنـــدِ قَفَــس ..... صبحـدم مـوسمِ گُـل ، سویِ گُلستان که بَرَد ؟

ایـن نـه دردی است که پنهـان بتـوان داشتنش ..... ور از ایـن در گُـــذَرد راه بــه درمــــــان که بَرَد ؟

بی ­تـو آن را کـه اَقــالیــمِ جهـــان زنـدان است ..... چـون شود شیفتـه ، دیـوانه به زنـدان که بَرَد ؟

غـمِ دلبنــــدم و ســودایِ جگـــرگــوشـه مــــرا ..... هست جـایـی کـه در آن راه بـه امکان که بَرَد ؟

قُـــرّة العیــنِ من ای جـــان و جهــــان محمـــود .....صبـــر را روزِ جــدایــی زِ تــو فــــرمــان که بَرَد ؟

سـاعتی نیست کـه یـادِ تـو مـرا همـدم نیست ..... از تـو خـود نـامِ فـرامـوشی و نسیـان که بَرَد ؟

گفت گـردون چـو مـرا بــارِ غمـت بـر جــــان دید ..... جُــز تـو ای شیفتـه ایــن بـــارِ فــراوان که بَرَد ؟

بـه دعــــای مـن اگـر چنــــــد زِ غـم گــریــانــم ..... رَقَـــمِ شـــادی از آن چهـــرۀ خنــــدان که بَرَد ؟

جُـز مـن و جُـز تو به دستوری « دستورِ جهان » ..... گـویِ فضـل و هنـر از اهـلِ خــراسـان که بَرَد ؟

دیوان ابن ­یمین ، ص 56 ـ 57

رشید یاسمی افزوده است : معلوم می ­رود که « دستورِ جهان » خواجه علاءالدّین وزیر است و پدر نزدِ او اقامت داشته ، پسر در خارج بیهق ، وطن غالب می­ رود که در جُرجان بوده است زیرا که شعرِ طُغرایی :

سخن چشمۀ چشمم که هرندی است روان ..... چون هرندش به روانی سویِ جرجان که بَرَد ؟

اشاره به همین است .

« هرند » نامِ رودی است در نواحی جرجان ، که منبعِ آن از کوههای دیناری منفجر شود و از جانب ، چشمه ­ها بدان می­ ریزد و مددها بدان پیوندد . ( فرهنگ جهانگیری ـ لغت هرند )

و در موردِ مصرع « خبری سویِ نگارم به خراسان که بَرَد ؟ » نوشته است : از سوقِ عبارت معلوم است« خبری سویِ نگارم زِ خراسان که بَرَد ؟ » [ درست است . ]

احوال ابن­ یمین ، رشید یاسمی ، ص 10 ـ 11

در « لغت نامه دهخدا » ذیل واژۀ « هَرند » نوشته شده است : هَرند رودخانه­ ای است بسیار عظیم در نواحی جرجان که از آن جز به شناوری و کشتی نتوان گذشت ( برهان ) . چون به حدودِ استرآباد رسد از پهلوی آق قلعه گُذر کرده به دریای خزر می ­ریزد . (آنندراج ) . رودی است به حدودِ خراسان که آن را رود هَرند خوانند . از کوه طوس برود . بر حدودِ آستو و جرمکان برود و میانۀ گرگان ببرد و به شهر آبسکون برود و به دریای خزران افتد . ( حدود العالم)

سخن از چشمۀ چشمم که هَرندی است روان ..... چون هَـرندش به روانی سوی جُـرجـان ببرد

( ابن یمین ) از آنندراج

این بیت در دیوان ابن­ یمین به تصحیح « مرحوم حسینعلی باستانی راد » نیست .

آن که به «نام» راه بان بود نه به «صفت»

آن که به « نام » راه ­بان بود نه به « صفت » !

می ­دانید که « علی اصغر یاور » یا همان « نصرت لشکر » مسئولِ برقراری امنیّت راه / تأمینِ جادّه بود « از شاهرود تا سبزوار » یا « از تهران تا مشهد » ! وقتی در اینجا در بارۀ او یا پسرش نصرت الله منوچهری / خانِ فرومد حرف و حدیثی یا خاطره ای نقل می ­شود ، بعضی از بستگان یا وابستگانش امنیّت وجودی ­شان به مخاطره می ­افتد و هر گونه سخنی به زبان می ­آورند تا آرام شوند . به نظر می­ رسد خودشان برای خودشان شأن و شخصیّتی قایل نیستند که به استقلال ، خود را معرّفی کنند بلکه در پُشتِ الفاظِ به ظاهر پُر طَمطراق مثل : خان ، خانزاده ، لشکر ، منوچهری بزرگ ، ... پنهان می ­شوند . البتّه این توهّمات به بیماری خودبزرگ بینی پهلو می­ زند . گویا نمی­ دانند که « آن سبو بشکست و آن پیمانه ریخت ! »

آنها فقط برای خودشان این حقّ را قایل هستند که کتاب بنویسند و کسی نباید آن را نقد کند .

تهدید و فحّاشی و ... موجب نشد که مدیر وبلاگ از گفتنِ سخنِ حقّ کوتاه بیاید ، به بعضی اعضای شورای اسلامی روستا یا آقای مهربانی سفارش دادند که به مدیر وبلاگ بگویید در موردِ خان ننویسد ! و حالا کسانی را که نظریّه­ ای دارند ضمنی تهدید می ­کنند . نگاه کنید :

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

سه­ شنبه ۸  اردیبهشت۱۳۹۴ ساعت : 39 : 1       توسط : لشکر 

شما جغتایى ایشالا یک روزى حضورى ملاقاتتون میکنم خوب میشناسمتون ، اگه فقط یکم مطالعه زیاد داشته باشى بعد نمیگى که لشگر چه کارا کرد ؟ از جونش زد که امسالى مثل ننه باباى تو ، تو خونه راحت باشن ... شما یکم مطالعه کن بعد نظر بده ، هرچى هم نگین کسایى که کتاب نوشنن و کسایى که باهاش در ارتباط بودن اونو خوب میشناسن کافیه ، مثل پسرش که یاقوتى بغد مینویسه ، ما از هرکى تو فرومد پرسیدم خوبیشو میگفت ، بازم میگم امثالى مثل یاقوتى که جایى در جامعه ندارند بیکاران بایدم سرشون رو خودشون رو اینجا گرم کنن ، من ، یا حق .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

می ­دانید کسی که تهدید می ­کند ، تهیدست است و ترسیده است ! حالا پاسخ آقای جغتایی را بخوانید تا امنیّت ادّعایی را بررسی کنیم .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

امید است که روزی ملاقاتِ حضوری رُخ دهد و دلها شاد گردد و چهرۀ واقعی از پشتِ نقابِ اسامی کذایی ـ خان ـ منوچهری بزرگ ـ لشکر ـ آشکار شود و به همین منظور مقدّماتی در دستِ اقدام است . در ضمن موضوعِ خان و پدرش تبدیل به یک مطلبِ سوختۀ تاریخی شده و در نتیجه ؛ اطّلاعاتِ بنده از روی اَسناد و مدارکِ تاریخی است که در وبلاگِ خطّۀ فریومد به نمایش گذاشته می ­شود و یا در خاطراتِ فرومدیها ذکر می ­گردد و هم از زبانِ دکتر شریعتی و حمید سبزواری و ... گفته شده است . البتّه تعدادِ معدودی  بوده ­اند که خان و پدرش را تعریف و تمجید کرده ­اند ولی خدا ضمنِ اینکه قهّار و جبّار است  ارحم الرّاحمین هم می ­باشد . ضمناً شما می ­توانید خیرات و اَعمالِ نیکوی خان و اطرافیانِ  آن را مستنداً در وبلاگها و سایتهای فرومد منعکس نمایید تا همه مطّلع گردند . یادآوری می گردد از آقای یاقوتیان بابتِ معرّفی کتابِ ( نصرت لشکر ) بایستی سپاسگزاری شود زیرا باعثِ تبلیغِ آن شده است .

علی اکبر جغتایی ـ دوشنبه 14 / 2 / 1394

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

آن دسته از بستگان یا وابستگان که این گونه دفاع می­ کنند فقط در پی نامِ نصرت لشکرند که راه ­بان بود ، غافل از آنکه او به « نام » راه ­بان بود نه به « صفت » .

مستنداتِ ذیل را که در بارۀ « نصرت لشکر » و پسرش « نصرت الله منوچهری » است بخوانید و ببینید که آیا آنها راه بان بودند یا راه ... ؟!

از قضـا سرکنگبین صفـرا فـزود ..... روغـنِ بـادام خشکـی می ‌نمـود

از هلیلـه قبض شـد اطلاق رفت ..... آب آتش را مدد شد همچو نفت

مولوی ، مثنوی ، دفتر اوّل

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

مقامِ مقدّس مجلس شورای ملّی شیّد الله اَرکانَه

قریبِ هفده سال است که نصرت لشگر [ لشکر ] و کسانش مخصوصاً امیربیک [ بیگ ] با انواع و اقسام از گرفتنِ آب و مِلک و پول و آدم کُشتن در این بلوک کوتاهی نکرده ، قریبِ دویست هزارتومان از رعایای بدبخت این بلوک گرفته ­اند تا کنون قادر به عرض شدن نبودیم . ... .

چاکران از طرفِ رعایای فرومد و فیروزآباد

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

به وسیلۀ نمایندۀ محترمِ شاهرود ساحتِ مقدّس دارالشّورای ملّی

سالهای متمادی است که مَظالم و فجایعِ نصرتِ لشکر سلطانِ امنیّه ، سرتاسرِ بلوکاتِ شاهرود را فرا گرفته ، چه نفوسِ زکیّه و نوامیسِ معصومه و اموالِ مظلومین را هَدَر و تصرّف و غارت نموده که امروز یک کُرور اَملاک را تصاحب و برای اَحَدی قدرتِ نَفَس ­کشیدن نگذاشته ، ... به خدای متعال هنوز اَحَدی قدرت ندارد از دهات به شهر آمده و به عَرضِ مأمورینِ دولت برساند که نصرت لشکر و اَتباعش چه می ­کنند .

یک کُرور ثروت و صاحبِ علاقه­ جات و استحکامات شده ، این کیست و از کجاست ؟ اشخاصی که از مُشارٌ اِلَیه شاکی هستند نتوانسته در اَوطانِ خود زیست نمایند . همه متواری هستند . مَحضِ رضای خدا این سیلِ مَظالمِ خانمان­ کَن را از این حدود مُرتَفع ساخته که رعایای ِ این سامان دیگر طاقت و تحمّل بیشتر از این ندارند .

اهالی شاهرود

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

تصدّق آستانِ مبارکتان گردیم ـ پس از مراسمِ عرضِ دعاگویی و جان­ نساری [ جان­ نثاری ] عرضه می ­داریم آنکه آقای نصرت لشکر یک نفر صاحب منصب با چند نفر سوار ، استربَد فرستاده که آبِ این ضُعفا را عُنفاً و جَبراً به صدرآباد ببرد و این ظلم مبالغِ کثیری به رعیّت بیچاره ضَرر دارد ...

دعاگویان ـ عمومِ اهالی استربد

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

... شهریورِ 1320 نصرتِ منوچهری پسرِ متوسّطش که خلبانِ هواپیمایی بود از موقعیّت سوءِ استفاده نموده با یک طیّارۀ دولت در صحرای فرومد فیروزآباد که ثرایی [ سرایی ] خانوادگی و مِلکی داشته با چندین قبضه تفنگِ بَرنو و مسلسل و فشنگهای ارتشی فرود آمد . طیّاره را که به تدریج از بین بُرد و با دزدان به وسیلۀ تفنگهایی [ را ] که از ارتش سرقت کرده بود ساخته ، مخفیانه و محرمانه با صورتهای بسته شده به چپاولِ اتوبوسها که سرِ راهِ خراسان است و غارتِ گوسفندان و آرامهای [ آدمهای ] صحرا پرداخت . در نتیجۀ قدرت ، نوکرهایی تحصیل نمود و عَلَناً حکومتِ خان خانی را راه انداخت ...  ( 5 / 8 / 1326 )

فَدَوی حاج حسن فیروزآبادی ـ شاهرود 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

حميد سبزواري در خاطراتش دربارۀ هرج و مرج پس از ورودِ قُوای شوروی به سبزوار چُنین مي­ گويد : « پس از ناامنی جادّه­ ای ، ناامنی در دِهات بود که به خانه­ ها حمله می ­کردند . اثاث البیتِ مردمِ فقیر دِهات را می ­بُردند . عاملِ اصلی هم در این جَرَیان خوانین بودند ، به علّت اینکه این خوانین اسلحه­ ها را برداشتند . در این زمان من شاهد بودم که خانِ فرومد هفت هشت قبضه اسلحه گرفته بود و خودش تیمی تشکیل داده بود ، می­ فرستاد و از دِهات باج می ­گرفتند ، سَهم خانی می­ خواستند . از کسانی که گوسفند و شتر به صحرا می­ بُردند اینها را می گرفت و هر شش ماه یک بار خودش می­ فروخت . غارت و چپاول تنها شاملِ اموالِ نَقدی و جنسی مردم نمی ­شد بلکه اَشرار و در رأسِ آن خان ، دخترانِ خانواده را بالاجبار به عقد و صیغۀ خود درآورده و گاه ... هم می ­کردند .  » ، ( ماهنامۀ الكترونيكي دوران شمارۀ 81 مرداد 1391 )

شیخ حامد واعظی و سربازی ( سند )

شیخ حامد واعظی و سربازی ( سند )

زندگینامه ایشان را در اینجا بخوانید .

5 / 1 / 1320 ( 1321 )

مجلس شورای ملّی

محتـرماً معروض می ­دارد : فَـدوی حـامـد واعظـی دارای شنـاسنـامۀ شمارۀ 1244 فـرستـادۀ قونولگری [ قونسولگری ] ایران در بغداد ، زایچۀ 1290 در تاریخ 20 / 2 / 10 از راه خانقین به وطنِ اصلی آباء خود ، ایران آمدم . حِرفتِ فَدوی وعظ بود . اخیراً متّحد الشّکل شدم . در فرومد که از توابعِ شاهرود می ­باشد و محلِّ سکونتِ سابقی پدری فَدَوی بوده مسکن اختیار نمودم . به امرِ فلاحت اشتغال نمودم .

تا کنون کسی راجعِ سربازی فَدَوی را احضار ننموده تا اینکه « مدیرِ مدرسۀ سینای فرومد » مریض شده ، فَدَوی را به عنوانِ کفالت استخدام نمود . مدیرِ من مرحوم شد . از طرفِ ادارۀ فرهنگِ شاهرود تلگرافاً برای مدیریّت ، فَدَوی را دعوت نموده به شاهرود رفتم . همین ­که رئیسِ فرهنگ شناسنامۀ فَدَوی را رؤیت نمود ، خودداری از استخدامِ چاکر فرمود زیرا مشمول بودم .

اینک به طهران آمده ، خود را به وزارتِ جنگ معرّفی نمودم . مستدعی است از آنجایی که برای هر فرد از افرادِ ملّت دلجو و دلسوز هستید توصیه نمایید به وزارتِ جنگ ، زودتر رسیدگی به وضعیّت فَدَوی نمایند ، زیرا دارای عائله به اضافه در طهـران با این گـرانی نمی ­توانم بمانم . تکدّی بَلَد نیستم . خزینه ­دار هم نمی ­باشم . امید بذلِ توجّه را دارد .

جواب آدرس ؛ خیابان چراغ ­گاز ، مسافرخانۀ اهواز ، میرزا علی دالان­دار 

حامد واعظی

از علی تا ربّ اعلی

از علی تا ربّ اعلی

میلادِ علی را به همۀ کسانی که به عدالت ، انسانیّت ، عشق ، فضیلت و ایمان ، ایمـان دارند تبریک می­ گویم . میلادِ او را به ملّت علی ، به همۀ نسلهایی که در طولِ این چهارده قرن ، در جستجوی عدالت و حقّ به علی پناه آورده­ اند و در فرار از ظلم و قدرتهای ستمکار ، ولایتِ علی را شعار خود داشته ­اند و در زیرِ شکنجه ­ها و تازیانه­ های ستم « علی ، علی » می ­گفتند و نیز به نسلِ امروز که بیش از همیشه به علی محتاج است و نیز به همۀ انسانها در هر گوشۀ جهان که اکنون برای عدالت ، حقّ و ایمان مبارزه می ­کنند ، تبریک می ­گویم . ( دکتر علی شریعتی ، مجموعه آثار 26 ، ص 69 )

علی در قرآن

کلمۀ « علی » در قرآن یازده بار آمده ، نُه موردِ آن اسم یا صفت برای خداست که با اوصافِ ( عظیم ، کبیر ، حکیم ) ستوده شده و در همۀ موارد به معنای عُلُوّ ، رَفعَت و بلندمرتبه است .

... وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ ( بقره ، 2 / ٢٥٥ )

... وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ ( شوری ، 42 / ٤ )

... وَ أَنَّ اللهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ ( حجّ ، 22 / ٦٢ )

... وَ أَنَّ اللهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ ( لقمان ، 31 / ٣٠ )

... وَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ ( سبأ ، 34 / ٢٣ )

... فَالْحُكْمُ لِلهِ الْعَلِيِّ الْكَبيرِ ( غافر ، 40 / ١٢ )

... إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ ( شوری ، 42 / ٥١ )

وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ ( زُخرف ، 43 / ٤ )

... إِنَّ اللهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا ( نساء ، 4 / ٣٤ )

وَ وَهَبْنَا لَهُمْ مِنْ رَحْمَتِنَا وَ جَعَلْنَا لَهُمْ لِسَانَ صِدْقٍ عَلِيًّا ( مریم ، 19 / ٥٠ )

وَ رَفَعْنَاهُ مَكَانًا عَلِيًّا ( مریم ، 19 / ٥٧ )

در بعضی دعاها خدا با همین نام خوانده شده است :

یَا عَلِیُّ ، یَا وَفِیُّ ، ...

یَا عَلِیُّ ، یَا عَظِیمُ ، ... 

نامِ چهار پیشوای شیعۀ امامیّه « علی » ( سلام خدا بر آنان باد ) است .

1ـ علی بن ابی طالب

4ـ علی بن الحسین

8ـ علی بن موسی الرّضا

10ـ علی بن محمّد ( علی النّقی )

امام حسین سه تن از فرزندانش را « علی » نامیده است . وقتی پسر دومش را علی نامیده ، به پسر اوّلش « علی اکبر » و به پسر دومش « علی اصغر » گفته است . وقتی پسر سومش را علی نامیده ، پسر دومش یعنی امام سجّاد را که « علی اصغر » گفته می ­شده ، « علی اوسط » صدا می­ زده­ اند و آخِرین پسرش را « علی اصغر » گفته­ اند . نام هر سه « علی » بوده ، « اکبر ، اوسط ، اصغر » صفتی برای تشخیص از یکدیگر بوده است . هر سه علی در کربلا با امام حسین بوده اند که علی اکبر و علی اصغر به شهادت رسیده ­اند .

بعضی فرزندشان را « اکبر » یا « اصغر » می ­نامند . یعنی « بزرگ تر » یا « کوچک تر » ، اکبر و اصغر نام نیست ، مثلِ « کُبری » و « صُغری » است . کُبری و صُغری صفتی برای یک نام ( مثلِ ؛ فاطمه ) است . یعنی : « فاطمۀ بزرگ ­تر » و « فاطمۀ کوچک ­تر » .

بعضی به اشتباه پسر بزرگ­تر را « اصغر » و پسر کوچک ­تر را « اکبر » نامیده ­اند !

یا پسر بزرگ ­تر را « حسین » و پسر کوچک­ تر را « حسن » نامیده­ اند ! حسین یعنی ؛ حسن کوچک ­تر .

امام علی یکی از وظایفِ والدین را انتخابِ نامِ نیکو برای فرزندان دانسته است : « وَ حَقُّ الوَلَدِ عَلَى الوالِدِ أنْ يُحَسِّنَ اِسمَهُ وَ يُحَسِّنَ اَدَبَهُ ، و يُعَلِّمَهُ القُرآنَ ؛ حقِّ فرزند بر پدر ، آن است كه نامِ خوب بر او بگذارد و او را خوب تربيت كند و قرآن به او بياموزد . » ( نهج البلاغة ، حكمت 399 )

و فرزندانِ خودش را چُنین نامیده است : حسن ، حسین ، عبّاس ، محمّد ، ابوبکر ، عمر ، عثمان ، عون ، جعفر ، زینب ، ...  

ابوبکر در سبزوار

مولوی در مثنوی داستانی بدین مضمون نقل می­ کند که : محمّد خوارزمشاه از مردمِ سبزوار خواست یک نفر را که نامش « ابوبکر » است به نزدش ببرند تا از قتل رهایی یابند .

گفت : نرهانید از من جانِ خویش .......... تــا نیــاریـدم ابـوبـکـــری به پیش

تـا مــرا بـوبکـر نـام از شهـــرتــان .......... هـدیـه نــاریـد ای رَمیـــده اُمّتــان

هر چه گشتند نیافتند تا عاقبت ابوبکری زار و نحیف یافتند .

بعد سه روز و سه شب که اشتافتند .......... یک ابـوبـکــری نـــــــــــزاری یـــافتنــد

رهـگـــــــذر بـود و بمــانــده از مَــرَض .......... در یکـی گــوشــــۀ خـرابـه پُـر حَــرَض

او را بر تخته یا تابوتی نشاندند و به پیشِ سلطان بُردند .

تختـۀ مُــرده‌ کِشـان بفـراشتنــد .......... وآن ابــوبکــــر مــــرا بـرداشتنــد

سوی خوارمشاه حمّالان کِشان .......... می ‌کشیدندش که تا بیند نشان

مولوی در این داستان می­ گوید : خوارزمشاه ، خداست و سبزوار ، جهان و ابوبکر ، دل ؛ این چگونه دلی است که به نزدِ خدا می ­برند ؟!

هست خـوارمشـاه یـزدانِ جـلیـل .......... دل همی خواهد از این قومِ رذیل

که دل آوردم تـو را ای شهــــریـار .......... بهْ از این دل نبـوَد انـدر سبــــزوار

چند لقب

لَخَه ، گُوْ / گاو ، کُندیچه ، بُشکه ، تاکسی ، سیاه ، عینکی ، دومن ، بادی ، کِت ، خُشک ، شَل ، ماستی ، کَل ، خولی ، خطر ، گَجَه ، بَرسُوْ ، نَرچه ، به ما چه ، جُونَک ، بلند ، تارچی ، گَلَه ، هُوس ، ...

اینها القابی است که در فرومد برای نام « علی » به کار می ­رود ! علی که نامِ خداست و به معنای عُلُوّ و رَفعَت و بلندمرتبه است . علی که نامِ پیشوایانِ پارساست و والدین به حُکمِ وظیفه فرزندانِ خود را علی نامیده­ اند ، در فرومد ؛ مثلِ ابوبکرِ سبزوار ، زار و نحیف شده ­اند . این البتّه منحصر به نامِ علی نیست ، نامِ ابراهیم و اسماعیل و محمّد و حسن و حسین و ... هم از گَزند اینگونه القاب در اَمان نمانده­ اند ! در صورتی که قرآن می ­فرماید :  وَ لا تَنَابَزُوا بالألْقَابِ

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا يَسْخَرْ قَومٌ مِنْ قَوْمٍ عَسَى أَنْ يَكُونُوا خَيْرًا مِنْهُمْ وَ لا نِسَاءٌ مِنْ نِسَاءٍ عَسَى أَنْ يَكُنَّ خَيْرًا مِنْهُنَّ وَ لا تَلْمِزُوا أَنْفُسَكُمْ وَ لا تَنَابَزُوا بالألْقَابِ بئْسَ الاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الإيمَانِ وَ مَنْ لَمْ يَتُبْ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ . ( حُجُرات ، 49 / ١١ )

من از همۀ کسانی که احیاناً نامشان را با لقبِ زشت بُرده ­ام پوزش می ­طلبم . خدایا توبۀ مرا بپذیر که جزو ستمکاران نباشم .

مــــــا ز بـالاییم و بــالا می ­رویـم .......... مــــا ز دریـاییم و دریــا می ­رویـم

همّت عالی است در سَرهای ما .......... از علـی تـا ربّ اعلـی می­ رویــم

مولوی ، دیوان شمس ، غزل شماره 1674

کُلنل پسیان

کُلنل پسیان و نصرت لشکر

« کُلنل پسیان » همواره تردیدِ خود را در موردِ صداقت حکومتِ مرکزی و تضمینهای آن اعلام کرده بود و به راستی هم « قوام » در همان حال که حکومتِ مرکزی سرگرمِ مذاکره با « کُلنل » بود به تبانی با رؤسای عشایر ادامه می داد .

در اواسطِ مرداد ماه تلاشهای او برای برانگیختنِ این رؤسا علیه رژیمِ ژاندارم به ثمر نشست . مثلاً « نصرت لشکر » ، فرماندۀ قوای محافظِ راهِ مشهد ـ تهران ، که با « والی سبزوار » که حامی « کُلنل » بود اختلافاتی پیـدا کرده بود ، نامه ­ای از « قـوام » دریـافت کرد که استقـلالِ او را از « والی » اعلام می­کرد . بلافاصله « کُلنل پسیان » تصمیم گرفت چهارصد ژاندارم را به فرماندهی « ماژور بهادُر » در سبزوار مستقرّ کند تا هم قدرتِ « والی » را در برابرِ « نصرت لشکر » افزایش دهد و هم راه را بر هر قشونی که از تهران می­ آمد ببندد . بعد از برطرف شدنِ مشکلاتِ مالی ، نخستین دسته از نفراتِ ژاندارم ، مشهد را تَرک کردند و در پیِ آنان نیروی اصلی در 22 مرداد به سبزوار اعزام شد .

... در همین احوال ، حکومتِ تهران در فکرِ اعزامِ قوایی به خراسان بود . رضاخان قصد نداشت قبل از سرکوبِ جنگلی ­ها مستقیماً با « کُلنل پسیان » درگیر شود امّا موفّقیّتهای اخیرِ قزّاقها در مازندران گُشایشی در امور پدید آورده بود . روزِ هشتم شهریور ، گروهی از قوای قزّاق از تهران به جانبِ شرق حَرَکت کرد و بخشی دیگر نیز روزِ هجدهم شهریور به آن پیوست امّا نیروهای حکومتی به فرماندهی « ژنرال حسین آقا خُزاعی » در شاهرود توقّف کرد و از آنجا جلوتر نرفت .

بی ­تردید « رضاخان » مایل نبود قزّاقهای خود را که نه تشکیلاتِ منظّم و نه سلاحِ مناسب داشتند به مصافِ ژاندارمهای وفـادار و مجهّـز « کُلنل » بفرستد . راهِ مشهد با استقـرارِ دسته­ های چهارنفرۀ ژاندارم در هر 16 مایل ( تقریباً 27 کیلومتر ) محافظت می ­شد و یک واحدِ بزرگ نیز به فرماندهی « ماژور بهادر » از مدّتی قبل در سبزوار مستقرّ شده بود تا از پیشروی هر نیرویی به سوی مشهد جلوگیری کند . بخشی از قوای « بهادر » به سمتِ غرب حَرَکت کرد و در مزینان ایستاد و در نتیجه قوای « راه­ بان نصرت لشکر » به عبّاس ­آباد عقب نشست تا به قوای قزّاق در شاهرود بپیوندد . بدین ترتیب دو نیروی متخاصم رو در روی هم مستقرّ شدند امّا جبهۀ سبزوار تا وقتی « کُلنل » زنده بود آرام باقی ماند .         

« کُلنل پسیان و ناسیونالیسم انقلابی در ایران ، استفانی کرونین ، مترجم ؛ عبدالله کوثری ، نشر ماهی ، چاپ اوّل ، بهار 1394 ، ص 51 و 54 »