تهیدست همچون چنار
تهیدست همچون چنار
اِنگلس در یکی از نوشته هایش صریحاً می گوید که رُشدِ بورژوازی در مغرب زمین مدیونِ اَمنیّت سرمایه بود و در مشرق زمین به دلیلِ راهزنیهای فراوان ، امنیّت زندگی و تجارتِ تاجران فراهم نبود لِذا سرمایۀ بزرگ داشتن امرِ هراس آوری بود . دیکتاتورها ، اَربابها و سلاطینِ مستبدّ دُشمنانِ درجه اوّل ثروتمندان بودند ، همین که مالِ مجتمع و اَنبوهی در جایی سُراغ می گرفتند به اَنحاء مختلف آنها را از چنگِ صاحبش بیرون می آوردند . کسی جُرأت و یا رغبت نمی کرد به جمع آوری سرمایۀ اَنبوه همّت گُمارد مگر اینکه رسماً با حاکمیّت دست در دست می شد و اموالِ خود را با آنها تقسیم می کرد .
رازدانی و روشنفکری و دینداری ، عبدالکریم سروش ، مؤسّسۀ فرهنگی صراط ، چاپ پنجم ، تابستان 1379 ، ص119
* * * * *
خُراسان بیش از سایرِ قسمتهای ایران گرفتارِ شدایدِ مُلوک الطّوایفی بود در خاکِ خُراسان چندین سلسله مُلوک تشکیلِ سلطنت داده بودند هر یک قطعه ای از آن خاک را در تحتِ اقتدارِ متزلزلِ خود درآورده و عُمری را در جدال با همسایگانِ ایالتی خود تلف می کردند . مُلوکِ هرات قطعۀ عظیمی از شرقِ خُراسان را متصرّف بودند و امیرعبدالله مولای قُهستانی تمامِ خاکِ قُهستان و اُمرایِ « جونی قربانی » قسمتِ شمالِ شرقی را و مُلوکِ سر به دار حِصّۀ مرکزی و غربی و طُغای تَیمورخان بخشِ شمالِ غربی را در حیطۀ تصرّف داشتند .
خونریزی دایمی میانِ این سلسله های کوچک و میانِ اعضایِ هر یک از سلسله ها ایالتِ ولیعهدنشینِ خُراسان را میدانِ جنگ و قتل و غارت ساخته بود لشکرهایِ کوچک و بزرگ هر سالی چند بار از شهری به شهری رفته و دِهات و قَصَباتِ عَرضِ راه را با خاک یکسان می کردند و قِلاع مُهِمّه را که مأمنِ یاغیان بود زیر و زَبَر می نمودند بالأخره طوری شد که همه کَس آرزو می بُرد هیچ نداشته باشد زیرا که مالداری باعثِ اتلافِ جان و ناموس بود . فقیر لااقلّ این اطمینان را داشت که کسی با جانِ او کاری ندارد ابن یمین در این موضوع گوید :
شُکرها می کنم در این ایّام
که تهیدست گَشته ام چو چنار
زآنکه چون گُل اگر زَرم بودی
دستِ گیتی مرا نهادی خار
بستُدندی به صد شکنجه و چوب
به قیاسِ جماعتِ زَردار
من چُنین گَشتمی که اکنونم
مُفلس و با هزار عیب و عَوار
شُکر ایزد بر آن همی گویم
که در این فَترت و تقلّب کار
گرچه اندک بضاعتم باری
سودم آمد شکنجۀ بسیار
دیوان ابن یمین ، ص 424
می گرفتند و هیچ باک نداشتند و کسی می توانست خود را حفظ کند که همرنگِ گیرندگان باشد و او نیز مالِ دیگران را برُباید چون ابن یمین این کار را نمی توانست بکُند از راهِ دیگر مَعاشِ خود را تأمین کرد و از گیرندگانِ وَجه ، مَعـاش گرفت و آن راه مَـدح بود . طبعی را که از راهِ نشرِ اخلاق ، مَعاش او را تهیّه نمی کرد به اِنشادِ قصاید گُماشت و از مدحِ غارتگرانِ ایّام خود هیچ فرو نگذاشت و از پای ننشست تا پیری دستِ او را نگرفت و بر زمین ننشاند .
احوال ابن یمین ، غلامرضا رشیدیاسمی ، ناشر محمّد رمضانی صاحب کتابخانۀ شرق ، سنبلۀ 1303 ، ص 24 ـ 25
myaghoutian@yahoo.com